بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۳:٠۱ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٩ تیر ۱۳۸٧

روزنامه اطلاعات                        23/04/87                 صفحه 12

بررسی موقعیت ایران درخط لوله صلح

 محمد بهمنی قاجار

*************

ایران با داشتن 7/15 درصد ذخایر گازی جهان کمتر از یک درصد از بازار تجارت این محصول را دارد.‌

از چند سال گذشته مذاکرات مسئولان کشورمان برای تنوع بخشیدن به بازار صادراتی گاز شروع شده و کشورهایی نیز به عنوان هدف تعیین شده‌اند.‌

یکی از خوانندگان محترم روزنامه مقاله‌ای را ارسال کرده‌اند که علاوه بر مسیرهای صادراتی گذشته، گزینه جدیدی را برای صادرات گاز مطرح کرده‌اند.‌

با یاد آوری این نکته که مقاله حاضر دیدگاه شخصی نگارنده آن است مشروح مقاله را طی 2قسمت منتشر می کنیم.

 

* * *


وزیر نفت پاکستان طبق آنچه واحد مرکزی خبر صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 27/7/86 مخابره کرده است، اعلام کرده که: <پاکستان برای عبور خط لوله گاز ایران از طریق خاک پاکستان به کشور چین و میانمار(برمه) آمادگی دارد.>(الف) و در جای دیگر فاروق قیوم معاون وزیر نفت و منابع طبیعی پاکستان هم در مورد ترانزیت گاز ایران به چین اظهار تمایل کرده و می‌گوید: <در مورد ترانزیت گاز به چین، اگر دولت چین نیز تمایل داشته باشد و گاز موردنیاز تامین شود، ما آماده‌ایم که در این زمینه مشارکت کنیم، اگر امکانات ترانزیت گاز به هند فراهم شود، ما خوشحال خواهیم شد که برای چین هم عملی شود.‌

رئیس جمهوری و نخست‌وزیر پاکستان بارها، تأکید کرده است که پاکستان آماده است به گذرگاهی برای انرژی در منطقه تبدیل شود> مختار احمد مشاور نخست‌وزیر پاکستان نیز می‌گوید: <در حال حاضر قرار است که گاز از ایران به مرز پاکستان تحویل شود و از این طریق به هند ارسال گردد. ما از هند، تقاضای حق عمل در ترانزیت کرده‌ایم که عملی شود. این مسئله بطور طبیعی در مورد چین هم به همین شکل انجام خواهد شد.(1)‌

با توجه به اظهارنظرهای مقامات پاکستانی به نظر می‌رسد که پاکستانی‌ها با تکیه بر ترفندهای سیاسی و همکاری قدرت‌های فرامنطقه‌ای بطرزی ماهرانه درصدد هستند تا ولو بطور تصنعی بنا به گفته‌های فاروق قیوم: <پاکستان را به گذرگاهی برای انرژی در منطقه تبدیل کنند.> و از این طریق بتوانند در ادامه سیاست‌های خود در منطقه توفیق، یابند. در حالی که این امر مبرهن و واضح است که تنها کشوری که علاوه بر قدرت تاریخی و فرهنگی با داشتن منابع مهمّ ژئواکونومیک و موقعیت استراتژیکی می‌تواند حرف اوّل را در منطقه و جهان بزند، ایران است، زیرا جهان محتاج به انرژی منطقه خلیج‌فارس است و منابع بالفعل و بالقوه این منطقه برای راهیابی به جهان صرفاً نیاز به راههای آبی و خاکی ایران دارند.‌

این امر با نگاهی به موقعیت ژئوپلتیکی و ژئواستراتژیکی ایران و داشتن منابع عظیم انرژی در ایران و کل منطقه محسوس و ملموس خواهد بود، زیرا کشور ما تنها گذرگاه بین آسیا و اروپا بوده و همچنین تنها راهی است که همه کشورهای ساحلی اقیانوس هند و مناطق جنوبی خلیج‌فارس و دریای عمان از طریق آن می‌توانند به آب‌های نیمکره شمالی و در نتیجه سرزمین‌های مصرف‌کننده انرژی ارتباط پیدا کنند و تجربه‌های چند دهه گذشته‌ نشان‌دهنده آن است که هیچ مکانی به هر اندازه خطوط لوله و از هر مسیری کشیده شود.(ب) نمی‌تواند جایگاه ممتاز ایران را تحت‌الشعاع قرار دهد، خصوصاً اینکه راههای عبور از ایران، اکثراً و عمدتاً مبادی انرژی‌زا را به مناطق انرژی‌خواه (مصرف‌کننده) ارتباط می‌دهد و دارای ارزش اقتصادی و حیاتی هم برای کشورهای تولیدکننده و هم مصرف‌کننده هستند، این وضعیت، قدرت برتر ایران را تثبیت می‌کند و موجب دخالت قدرت‌های فرامنطقه‌ای برای مخدوش کردن این موقعیت ممتاز می‌گردد، علیهذا، ما نیز باید در مقابله با این ترفندها و تهاجمات سیاسی و اقتصادی و ایجاد مسیرهای ساختگی انتقال انرژی، نسبت به توسعه و به فعل درآوردن این قدرت طبیعی و خدادادی خود با تمام قوا اقدام کنیم، زیرا این موقعیت طبیعی تنها، وقتی می‌تواند گستردگی و وسعت یافته و غیرقابل رقابت باقی بماند که از آن استفاده شود و راههای انتقال انرژی از جنوب به شمال و شرق به غرب و بالعکس با توجه به همه ابعاد سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مورد مطالعه و استفاده قرار گیرد، موضوعی که در انتخاب راه انتقال انرژی از ایران به چین که مورد توجه پاکستان نیز قرار گرفته، می‌باید مورد امعان نظر ایران قرار گیرد؛ علل پیشنهاد مذکور از طرف پاکستان با توجه به دخالت قدرتهای بیگانه در منطقه و راههای دیگر انتقال انرژی که با حمایت ایالات متحده آمریکا و همکاری همین کشور پاکستان در حال برنامه‌ریزی و احیاناً اجرا در منطقه حساس خاورمیانه، آسیای میانه و حوزه دریای مازندران و خلیج‌فارس تا اقیانوس هند می‌باشد، مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و شاید بررسی علل این پیشنهاد، عاملی باشد برای بررسی و بیان دیدگاههای اقتصادی در ارتباط با برنامه‌هایی که به منظور تضعیف قدرت غیرافول ایران در منطقه در جریان است، این تجزیه و تحلیل را با توجه به این که مبنای تهیه این مقاله، موضوع انتقال انرژی به چین از طریق، پاکستان می‌باشد، در ابتدا با معرفی راه برتر عبور انرژی‌های فسیلی ایران به چین که موجب تعطیل پروژه‌های تحمیلی به منطقه خواهد شد، آغاز می‌کنیم و سپس به تجزیه و تحلیل پروژه‌های تحمیلی قدرتهای فرامنطقه‌ای مانند ایالات متحده آمریکا در منطقه خواهیم رسید.‌

اگر به نقشه کشور عزیزمان ایران نگاه کنیم، کشور افغانستان در شرق ایران، سرزمین حدواسط بین دو کشور ایران و چین است، بررسی فاصله بین مرزهای ایران و افغانستان تا مرزهای چین و افغانستان، موقعیت طبیعی گذرهای عبور احتمالی خطوط انرژی و عوامل متعدد دیگر نشان‌دهنده آن است که بهترین راه انتقال انرژی ایران به چین فقط همین راه افغانستان بوده و انتخاب این راه بر هم زننده نقشه‌های دخالت کشورهای بیگانه در منطقه خواهد بود و با انتخاب این راه نه تنها در کوتاهترین فاصله جغرافیایی انرژی ایران به چین می‌رسد، بلکه برنامه‌های دیگر انتقال انرژی در منطقه نیز با بن‌بست روبرو خواهد شد، بنابراین در این جا به مقایسه راه عبور گاز ایران به چین از طریق پاکستان و افغانستان و انتخاب افغانستان به عنوان تنها راه گذر آن خواهیم پرداخت و در ادامه این بررسی، دخالت‌های قدرت‌های فرامنطقه‌ای را در احداث لوله‌های انتقال گاز از مسیرهایی که در جهت تضعیف ایران می‌خواهند به وسیله کشورهای دیگر منطقه به مرحله اجرا بگذارند مورد اشاره قرار خواهیم داد.‌

 

1- مقایسه فاصله مسیر انتقالی گاز به چین از طریق پاکستان و افغانستان: فاصله مرز پاکستان و ایران و از مرز پاکستان تا چین که بخشی از آن در کشمیر تحت تصرف پاکستان(ایالت گُلگیت) قرار دارد. بیش از 2200 کیلومتر است. و در حال حاضر خط لوله‌ای که قرار است ‌گاز را از عسلویه و گوادر پاکستان به هند انتقال دهند در حدود 2670 کیلومتر است - از عسلویه تا مرز ایران حدود 1115 کیلومتر را طی می‌کند، این مقدار فاصله: (قسمتی از خط لوله 2670 کیلومتری است که خط لوله انتقال گاز ایران به پاکستان و هند می‌باشد و 1115 کیلومتر آن در ایران، 705 کیلومتر آن در پاکستان است و بقیه آن نیز بطول 850 کیلومتر در داخل هند خواهد بود.2 بطوری که ملاحظه می‌شود لوله گازی که در منطقه گوادر(ج) وارد پاکستان می‌شود، 1115 کیلومتر را در ایران طی می‌کند و برای رسیدن به هند در داخل پاکستان از نزدیکترین حد فاصل بین ایران و هند در داخل خاک پاکستان فقط 705 کیلومتر را طی می‌کند، امّا این لوله اگر بخواهد از مرز ایران به چین هدایت شود باید حداقل بیش از 2200 کیلومتر را طی کند، در حالی که فاصله مرز ایران و افغانستان (دهانه ذوالفقار) تا مرز چین، طبق آنچه در کُتب جغرافیایی آمده تا دالان واخان در ولایت بدخشان و نزدیک مرز چین و افغانستان حدود 1240 کیلومتر است.3 بنابراین ملاحظه می‌شود که با توجه به عوارض طبیعی که در مسیر پاکستان به چین موجود است، تقریباً مسیر انتقال گاز از مرز ایران از طریق افغانستان به چین نصف فاصله انتقال گاز ایران از پاکستان به چین است.‌

 

‌2- وضعیت طبیعی مسیر عبور از نظر عوارض طبیعی - مسیر عبور خط لوله گاز از طریق پاکستان به چین کلاً مناطق ناهموار کوهستانی است.4‌

اگر به نقشه پاکستان نگاه کنیم ملاحظه می‌شود در منطقه گوادر ارتفاعات بالای سه هزار متر وجود دارد و پس از عبور خط لوله از دامنه‌های کوهستان‌های بلوچستان پاکستان که بین 1000 تا 2000 متر ارتفاع دارند، مجدداً این خط لوله باید ارتفاعات 2000 تا 3000 متری را طی کند و فقط در شرق رود سند ارتفاعات بین 1000 تا 2000 متر می‌رسد، این شرایط در منطقه گلگیت(د) یعنی ایالت کشمیر پاکستان که ایالت همسایه چین است با موانع سخت طبیعی و ارتفاعات بالای 3000 متری برخورد می‌کند و رشته‌ کوههای هندوکش، هیمالیا و قراقروم در این منطقه با قله‌های بلند وجود دارد.5 ‌

همانطور که قبلاً گفته شد، این مسیر کوهستانی حدود 2200 کیلومتر از مرز ایران و پاکستان تا مرز چین با پاکستان در منطقه گُلگیت فاصله دارد و خط لوله‌ای که در این مسیر احتمالاً باید کار گذاشته شود باید از چهار منطقه کوهستانی شامل رشته‌کوههای بلوچستان، کوههای سلیمان و رشته‌کوههای هیمالیا و هندوکش عبور کند که به علت عوارض طبیعی و دامنه‌ها و شیب‌های موجود، شاید 3000 کیلومتر خط لوله احتیاج داشته باشد و اگر راه دیگری در داخل پاکستان در نظر گرفته شود، احتمالا خط لوله‌ای خواهد بود که از دامنه‌های شرقی و جنوبی ارتفاعات فوق‌الذکر و از مسیر غرب رود سند کشیده خواهد شد، کمااینکه در حال حاضر <خط لوله‌های داخلی گاز موجود در پاکستان در همین مسیرغرب رودخانه سند، برای توزیع گاز از میدان‌های گاز داخلی به شهرهای پاکستان کشیده شده است.>6 که خط انتقال احتمالی گاز ایران به چین نیز می‌باید به موازات این خط لوله احداث شود، که این خط انتقال گاز بدیهی است که باید فاصله بیشتری را طی کند و این فاصله به خاطر فرار از مناطق ناهموار کوهستانی و گردش‌های مسیرهای خط لوله شاید تا حدود 2500 کیلومتر بالغ گردد، ضمن آنکه مجدداً حدود 400 کیلومتر از <مناطق کوهستانی بالای ارتفاع 3000 متری>7 باید عبور کند. با توجه به این مسیر پرفراز و نشیب کوهستانی و سرد و مشکلات دیگر، اگر مسیر انتقال گاز ایران از بندر عسلویه در ایران تا مرز ایران و پاکستان در گواتر(ه-) را بررسی کنیم متوجه می‌شویم که گرچه <انتقال گاز از طریق پاکستان به هند منطقی بنظر می‌رسد.>8 ولی به هیچ وجه منطقی نیست که پاکستان را معبر عبور خط لوله‌های حامل انرژی ایران به چین به حساب آوریم، زیرا پیشنهاد پاکستانی‌ها پیش از دریافت حق ترانزیت، صرفاً با دخالت قدرت‌های بزرگ فرا منطقه‌ای و به جهت تبدیل پاکستان به <گذرگاهی برای عبور انرژی در منطقه> ارائه شده که به تبعات آن در طول مقاله‌ اشاره خواهد شد، باید توجه داشت که در مقایسه مسیر افغانستان با وضعیت ناهموار و کوهستانی پاکستان، افغانستان دارای موقعیت نسبتاً خوب طبیعی از شمال غربی افغانستان (مرز ایران و افغانستان) تا مرز چین در <دالان واخان>(و) بوده و علاوه بر فاصله 1240 کیلومتری آن، تقریباً نصف بیشتر این مسیر از مناطق کم‌ارتفاع می‌باشد و اصولاً مناطق شمالی افغانستان بیشتر مناطق کم‌ارتفاع و جلگه‌ای هستند و گرچه 80 درصد مساحت افغانستان را کوهها تشکیل می‌دهند، <امّا بیشتر این کوهها در مرکز، شرق و شمال شرقی کشور افغانستان قرار دارند و بنابراین لوله‌های انتقال گاز فقط در منطقه شمال شرقی و دالان واخان به مناطق کوهستانی برمی‌خورد.>9‌

3- موقعیت اجتماعی و ایمنی مسیر - مسیر خط لوله گاز که از نقطه مشترک مرزی افغانستان و ایران وارد خاک افغانستان می‌شود از نظر موقعیت جغرافیای انسانی و ایمنی مسیر در شرایطی است که کمتر در خط تخریب و خرابکاری در لوله‌های انتقال انرژی قرار خواهد داشت، در حالی که مسیر پاکستان تا چین از مرز ایران و پاکستان تا مرز پاکستان و چین از مناطق بحران‌خیز و آشوب‌زده عبور می‌کند که هیچ ایمنی را برای لوله‌های حامل انرژی تضمین نمی‌کند، زیرا مسیر این لوله از ایالت‌های بلوچستان و ایالت سرحد بمرکزیت پیشاور و گلگیت می‌گذرد که دو ایالت اولی در واقع دو ایالت آشوب‌زده هستند که طوایف و قبایل بلوچ و پشتون در این دو ایالت همواره گرفتار درگیری با اقوام دیگر هستند، مثلاً نمونه‌ای از عدم امنیت در بلوچستان پاکستان را می‌توان در وقوع انفجار در خط لوله گاز منطقه(سویی) در ایالت بلوچستان دید، بطور کلی <ایالت بلوچستان پاکستان با آینده‌ای مبهم به لحاظ امنیتی روبه‌روست، دولت مرکزی پاکستان در پی وقوع انفجارهای متناوب در خط لوله گاز (منطقه سویی) در ایالت بلوچستان که بخش مهمی از سوخت این کشور را تأمین می‌کند تنها زمانی موفق به توقف انفجارها شد که با اکبرخان بگُتی(ز) رئیس قبیله قدرتمند بگتی وارد مذاکره شد و تن به خواسته‌های وی داد.>10 وقتی پاکستان نتواند از خط لوله گاز خود حفاظت کند. چگونه می‌تواند از مسیر سه هزار کیلومتری که از مناطقی اینچنین ناامن عبور می‌کند، نگهداری و حفاظت نماید، ضمناً علاوه بر این اختلافات مرزی افغانستان و پاکستان که براساس خط (دیوراند)(ح) مرزبندی شده و همواره، تضادهای شدید بین افغانستان و پاکستان در آن قرار دارد و همچنین قرار داشتن منطقه کشمیر(ی) که با توجه به خط آتش‌بس بین هند و پاکستان بدو قسمت تقسیم شده و پاکستان فقط از این منطقه متنارع فیه کشمیر با چین ارتباط دارد، نیز از عواملی هستند که این مسیر را بسیار ناامن ساخته است و استفاده احتمالی از این مسیر را تقریباً ناممکن خواهد است.‌

 

‌4- مورد دیگری که با نظر کارشناسان و مسئولین ذیربط می‌تواند مورد توجه قرار گیرد، امکان استفاده از منابع گاز خانگیران سرخس جهت انتقال به چین از طریق افغانستان است که با توجه به اینکه این منابع تقریباً در مجاورت مناطق مرزی ایران با افغانستان قرار دارد، استفاده از این منابع در صورتی که بتواند جوابگوی این طرح باشد برای انتقال گاز به افغانستان، چین، و دیگر کشورهای مسیر می‌تواند مورد استفاده قرار گرفته و دیگر نیازی به احداث خط لوله به جهت این منظور از عسلویه نبوده و از گاز منابع پارس جنوبی می‌توان در مناطق دیگر و همسایگان شمال غربی، جنوب غربی، بحرین و امارات استفاده کرد.‌

 

5- جلوگیری از حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای با استفاده از مسیر افغانستان - مسیر انتقال گاز از پاکستان به چین موجب برتری قدرت باکستان در منطقه، خصوصاً در مناطق همجوار خواهد بود، اظهارات فاروق قیوم در مورد اینکه رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر پاکستان، می‌خواهند پاکستان گذرگاه عبور انرژی در منطقه باشد خود مؤید این مطلب بوده و پیشنهاد این کشور به ایران نیز برای انتقال گاز ایران به چین از مسیر پاکستان نشان دهنده این اهداف پاکستان است، امری که همچنین مانع از بهره‌وری ایران از موقعیت طبیعی خود در برقراری برتری اقتصادی در منطقه و تبدیل قدرت بالقوه طبیعی ایران به قدرتی کارآمد و فعال خواهد شد و به همین لحاظ ایران به هیچ‌وجه نباید به این پیشنهاد پاکستان که با حمایت قدرت‌های برتری جوی غربی خصوصاً آمریکا همراه است، جواب مثبت دهد، زیرا در این صورت خود به دست خویش در ایجاد موقعیت منطقه‌ای اقتصادی برای پاکستان کمک کرده و موقعیت طبیعی و بالقوه خود را تضعیف خواهد نمود، در حالی که پاکستان از همین خط لوله گاز احتمالی انتقال به چین، خواهد توانست به افغانستان نیز که همسایه شمالی‌اش می‌باشد و همچنین کشورهای نزدیک خود گاز بدهد. همچنین با عبور این خط لوله، پایگاه اقتصادی پاکستان نسبت به قبل در مقابل چین تقویت خواهد شد و به موازات آن پاکستان با توسعه روابط اقتصادی و سیاسی با چین از طریق انتقال گاز ایران، در مقابل هند نیز، موقعیت بهتری نسبت به گذشته پیدا خواهد نمود. و اما اگر ایران خط لوله جدیدی از راه افغانستان به منظور برقراری ارتباط منابع انرژی خود با چین بکشد، با توجه به مواردی که برشمردیم با استفاده از این خط لوله، و مسیر مذکور از قدرت طبیعی خود به نفع خویش بهره‌برداری کرده و بدون نیاز به پاکستان، و از طریق افغانستان گاز خود را به چین خواهد رساند و به کشورهای ازبکستان و تاجیکستان و احتمالاً قرقیزستان نیز از طریق همین خط لوله گاز صادر خواهد کرد و از ایجاد خط لوله‌های دیگری چون تاپ نیز که در بند (6) به آن اشاره خواهیم کرد، جلوگیری خواهد کرد. ‌

 

6- جلوگیری از شکل‌گیری قرارداد تاپ. باید توجه داشت که در حال حاضر قرارداد دیگری به نام قرارداد تاپ یا پروژه تاپ با ظرفیت انتقال سالانه 33 میلیارد مترمکعب گاز از ترکمنستان به پاکستان و از طریق افغانستان در شرف تنظیم و شکل‌گیری است، این قرارداد در واقع عملیاتی پیشگیرانه است که از عبور لوله‌های نفت ایران احتمالاً از خاک افغانستان به چین جلوگیری کند و بازیگر اصلی این طرح، ایالات متحده آمریکا و اجراکنندگان آن پاکستان و ترکمنستان هستند، اگر کمی دقت شود، ملاحظه می‌کنیم که پاکستان برای اینکه از انتقال گاز ایران به چین از طریق افغانستان و منافع آن برای ایران جلوگیری کند. از یک طرف با وجود همه معایب و مشکلاتی که عبور خط لوله به مقصد چین برایش دارد، پیشنهاد انتقال گاز ایران از طریق خاک پاکستان به چین را می‌دهد و از طرف دیگر هر چه سریعتر می‌خواهد که عملاً نیز با عبور خط لوله پروژه تاپ از خاک افغانستان، که بنا به گفته:<وزارت نفت پاکستان، قرار بود اجلاس آن با حضور نمایندگان کشورهای ترکمنستان، افغانستان و پاکستان در ماه نوامبر تشکیل شود و پاکستان در آن شرکت نماید.> (11) به این نگرانی خود از انتقال گاز ایران از مسیر افغانستان به چین که در مسیر خود،‌ کشورهای شمالی افغانستان را نیز تغذیه خواهد نمود پایان دهد و <آمریکا نیز با حمایت همه جانبه از این طرح با یک تیر دو نشان می‌زند، نخست اینکه ایران را از دور خارج کند و بعد زمینه‌های کاهش سلطه روسیه بر منابع انرژی آسیای مرکزی را فراهم آورد.>(12) همانطور که گفتیم با احداث خط لوله ایران علاوه بر افغانستان کشورهای شمالی افغانستان مانند تاجیکستان و ازبکستان و احتمالاً قرقیزستان نیز از این خط لوله استفاده خواهند کرد(ط) و بدین ترتیب ایران در طول مسیری که اولویت‌های آن را قبلاً برشمردیم و فاصله آن نصف مسیر انتقال گاز ایران به چین از طریق پاکستان خواهد بود. احتمالاً به 5 کشور، افغانستان، تاجیکستان (ی) ازبکستان، قرقیزستان و نهایتاً چین گاز خواهد داد و لوله تاپ هم که پاکستان و ترکمنستان با حمایت آمریکا می‌خواهند به وسیله آن با یک تیر چند نشان بزنند،‌ دیگر در منطقه بازاری نخواهد داشت، افغانستان هم که لوله‌های گاز ایران آن را تغذیه می‌کنند، دیگر نیازی به داخل شدن در قرارداد (تاپ) و استفاده از گاز ترکمنستان را نخواهد داشت و ترکمنستان هم برای فروش احتمالی گاز خود، تنها به بازار ایران متکی خواهد بود و نمی‌تواند با ایجاد بازارهای دیگر برای ایران بازی‌های اقتصادی بیشتری در آورد، و این بدین معناست که اگر خط لوله گاز ایران به چین از طریق افغانستان ایجاد شود، دیگر ترکمنستان محملی هم برای ورود در قرارداد تاپ نخواهد داشت و تنها باید در درجه اول به بازار ایران و بعد روسیه فکر کند، رئیس‌جمهور ترکمنستان اخیراً گفته بود که این کشور قصد دارد صادرات گاز خود به ایران را افزایش دهد. <تلویزیون دولتی ترکمنستان به نقل از قربانعلی بردی محمداف، رئیس‌جمهوری ترکمنستان اعلام کرد که عشق‌آباد در حال بررسی افزایش ظرفیت‌ صادرات گاز به ایران است به گفته وی، کارشناسان این کشور در حال حاضر مشغول کار برای افزایش حجم گاز صادراتی به ایران هستند. ‌

به گزارش (پرس‌تی‌وی) او با این حال افزود: عشق‌آباد،‌ همچنان پروژه‌های خط لوله حاشیه خزر و ترکمنستان، پاکستان را پی‌گیری خواهد کرد.>(13) به طوری که ملاحظه می‌شود، ترکمنستان نیز مترصد بسته شدن قرارداد تاپ و اجرایی شدن آن هست تا از انحصار بازار ایران و احتمالاً روسیه خارج شده و علاوه بر داخل شدن در قرارداد تاپ در جستجوی بازارهای دیگر هم باشد.*1 و به همین بهانه نسبت به بالا بردن قیمت گاز صادراتی خود اقدام کرده است، کاری که حتی در حال حاضر نیز با بستن لوله‌های گاز خود به روی ایران در زمستان سال 86 انجام داد. (ک) باید توجه داشت که این خیال ترکمن‌ها با حمایت آمریکا برای منزوی کردن ایران و روسیه در شرف انجام شدن است و <بدین ترتیب پروژه تاپ (ترانس افغان) پیش از آنکه پروژه‌ای اقتصادی باشد، پروژه‌ای سیاسی است و هدف آمریکا از تشویق عملیاتی کردن آن حذف مسیرهای ایران و روسیه است.>(14) آمریکا، در واقع با پشتیبانی از پروژه تاپ می‌خواهد با عملی کردن این پروژه ضمن حذف تمام مسیرهای انتقال انرژی ایران به مناطق شرقی ایران، کشورهای هند و پاکستان را هم که نیاز شدید به انرژی دارند به خرید گاز و تأمین انرژی موردنیاز خود از طریق خط لوله تاپ امیدوار سازد.‌

سایت اینترنتی اکونومیست، نیز در گزارشی در این مورد به بررسی وضعیت انرژی در پاکستان و هند پرداخته است و نوشته است: خط لوله گاز (صلح) (خط لوله ایران، پاکستان و هند) تا قبل از معرفی جایگزین برای آن بهترین گزینه جهت تأمین گاز موردنیاز دو کشور هند و پاکستان بوده است، این پروژه همواره با مخالفت آمریکا رو به رو بود، اما پاکستان و هند به دلیل نیاز شدید به انرژی در مقابل خواسته‌های واشنگتن‌ مقاومت می‌کردند ولی هم‌اکنون با مطرح شدن پروژه‌ای دیگر و مسیری جدید برای تأمین انرژی موردنیاز این دو کشور ظاهراً خط لوله (صلح) به اولویت دوم دهلی‌نو و اسلام‌آباد تبدیل شده است...؟

پروژه چهار میلیارد ‌دلاری خط لوله‌گاز تاپ، با وجود تأکید نهادهائی مانند بانک توسعه آسیائی و حمایت‌های غرب (به ویژه آمریکا) زمینه ضعیفی برای اجرائی شدن دارد... ؟ ... این پروژه ظرفیت انتقال 33 میلیارد مترمکعب‌گاز از دولت‌آباد ترکمنستان را از طریق 1685 کیلومتر خط لوله به پاکستان خواهد داشت، این خط لوله در مسیر خود از هرات و قندهار خواهد گذشت و به کویته و مولتان در خاک پاکستان خواهد رسید.>(15)

به‌هرحال در شرایط حاضر و فشاری که ایالات متحده آمریکا برای ایجاد و راه‌اندازی خط لوله تاپ و مقاصد ناشی از عملی کردن این طرح دارد، تنها راه مقابله با مسیر تاپ نه تقویت آن با انتقال گاز ایران به چین از طریق پاکستان، بلکه حذف آن با انتقال گاز ایران به چین از مسیر افغانستان خواهد بود، که در این صورت پاکستان با استفاده افغانستان از مسیر لوله گاز ایران به چین و صرف‌نظر کردن ترکمنستان از مسیر تاپ دیگر راهی جز استفاده از مسیر خط لوله گاز ایران، پاکستان و وابستگی به انرژی ایران نخواهد داشت، زیرا پاکستان به گاز احتیاج دارد و نیازهای اقتصادی پاکستان آن کشور را ملزم به استفاده از گاز ایران خواهد کرد.

در این مورد به سخنان مختار احمد مشاور نخست‌وزیر پاکستان توجه کنید که می‌گوید: <پاکستان به انرژی نیاز دارد، جمعیت این کشور 160 میلیون نفر است و اقتصاد ما در سال بیش از 7درصد رشد دارد و نیاز به انرژی در کشور ما سالانه 10 درصد افزایش می‌یابد و در 20 سال آینده در انتظار رشد تقاضای انرژی (تا 4 برابر) هستیم، بنابراین تلاش زیادی برای تأمین انرژی انجام می‌دهیم که طرح خط لوله گاز ایران یکی از آنهاست، ولی موارد دیگر نیز هست، تلاش برای بهره‌برداری از منابع نفت داخلی، بهره‌برداری از منابع تجدیدشونده انرژی و بهره‌برداری از زغال‌سنگ و غیره و علاوه بر این از واردات نیز بهره می‌گیریم، علاوه بر طرح واردات گاز ایران در پی واردات گاز از ترکمنستان هم هستیم (قرارداد تاپ).>(16) هند نیز برای برنامه‌های توسعه اقتصادی خود نیاز وافر به انرژی‌های فسیلی خصوصاً گاز دارد. <هند حدود 70 درصد نفت خود را از راه واردات تأمین می‌کند، طرح لوله گاز ایران، پاکستان و هند، احتیاجات انرژی هند را برای طولانی مدت برآورده می‌سازد، هزینه ساخت آن چهار میلیارد دلار برآورد شده و طبق برنامه باید تا پایان سال 2009 تکمیل شود ... ؟ ... طرح خط لوله ترکمنستان، افغانستان و پاکستان - این سه کشور برای بهره‌برداری از ذخایر گاز ترکمنستان، این طرح را در نظر گرفته‌اند، بانک توسعه آسیا تأمین کننده مالی طرح مذکور می‌باشد و ضمن انجام کارهای مطالعاتی طرح، از هند برای مشارکت در آن دعوت کرده‌اند.> (17)

بطوری که ملاحظه می‌شود هند، نیاز فزاینده‌ای به انرژی دارد و به همین جهت به عقد قرارداد موسوم به صلح برای خرید و انتقال گاز ایران از طریق پاکستان روی خوش نشان داد اما با مطرح شدن طرح تاپ و تحت فشار آمریکا در استفاده از خط لوله صلح دچار تردید گردیده است، بطوری که روز 24 اکتبر نیز هند اعلام کرده بود که در ماه نوامبر به پروژه خط لوله گاز تاپ خواهد پیوست. طی ماههای اخیر، دهلی‌نو برای خروج از پروژه خط لوله صلح (ایران، پاکستان و هند) تحت فشار شدید واشنگتن قرار داشته است و ظاهراً هم‌اکنون اقدامات آمریکا، ثمر داده و قرار است که هند گاز مورد نیاز خود را از ترکمنستان تأمین کند.> (18)

با توجه به مطالبی که مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گرفت و زیان‌هایی که عبور خط لوله انتقال گاز ایران، چین از طریق پاکستان از جهات مختلف برای ایران دارد، به نظر می‌رسد که قبول پیشنهاد پاکستان، خصوصاً با برنامه‌ریزی‌هائی که برای عبور خط لوله تاپ با حمایت آمریکا در نظر گرفته شده، جز تضعیف قدرت منطقه‌ای ایران هیچ ثمری نخواهد داشت و برعکس راه‌اندازی خط لوله انتقال گاز ایران به چین از طریق افغانستان دارای فوایدی به شرح زیر خواهد بود:‌

 

‌1- با ایجاد خط لوله‌گاز ایران، افغانستان، چین، پروژه‌های آمریکائی خط لوله تاپ یا بکلی منتفی خواهد شد و یا قدرتی برای بیرون بردن ایران از منطقه و منزوی ساختن آن نخواهد داشت.

2- با شکست برنامه ایالات متحده آمریکا در برقراری خط لوله تاپ، پاکستان نیاز خود به گاز ایران را بیشتر احساس خواهد کرد.

3- هندوستان دیگر بر سر میز مذاکره جهت استفاده از تاپ نخواهد رفت و در جهت استفاده از منابع گاز ایران کوشش خواهد نمود.

4- ترکمنستان نیازمند حفظ بازار نزدیک ایران برای گاز خود بوده و دیگر قادر به انجام بازی‌های سیاسی و اقتصادی مانند قطع گاز به مقصد ایران نخواهد بود.

5- چین و خصوصاً مناطق غربی آن مانند بازقند، کاشغر و ختا که دارای روابط فرهنگی دیرینه ایران هستند از گاز ایران استفاده خواهند کرد.‌

6- کشور دوست و برادر ما افغانستان که دارای تاریخی مشترک و میراث فرهنگی مشترک با ما بوده و با هم، هم زبان، همکیش و هم نژاد هستیم از گاز ایران استفاده خواهند کرد و چراغ دوستی و علاقمندی به ایران در خانه برادران افغانستانی ما روشن خواهد شد.

7- کشورهای شمالی افغانستان مانند ازبکستان و خصوصاً تاجیکستان که دارای مشترکات فرهنگی بسیار با ما هستند از طریق گاز ایران تغذیه خواهند شد و احتمالاً این گاز از طریق تاجیکستان به قرقیزستان نیز خواهد رفت. ‌

8 - راه دیگری جهت صدور گاز به هند از طریق افغانستان گشوده خواهد شد و مناطق شمالی هند مانند کشمیر که به علت غنای فرهنگ ایرانی در آن منطقه همانطور که گفته شد، به ایران صغیر شهرت دارد نیز می‌تواند از گاز ایران که وارد چین خواهد شد استفاده نماید.‌

9- نهایتاً اینکه قدرت فرهنگی ایران در جهان ایرانی به عنوان مادر فرهنگی منطقه با انتقال شبکه‌های گاز ایران در افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، قرقیزستان و مناطق غربی چین و همچنین پاکستان و هند با برتری‌های اقتصادی توام گشته و توهم‌های آمریکائی‌ها نیز در تشکیل خاورمیانه بزرگ به فراموشی سپرده خواهد شد و جهانیان بار دیگر متوجه این واقعیت انکارناپذیر خواهند بود که ایران با توجه به موقعیت ژئواکونومیک،‌ همراه با وضعیت ژئوپلتیکی و ارزش‌های فرهنگی خود و قدرت استراتژیکی خویش اجازه نخواهد داد تا گذرگاههای تصنعی عبور انرژی در منطقه ایجاد شود، زیرا کشور ما با قرار گرفتن بین منابع نفت و گاز خلیج‌فارس و دریای مازندران و واقع شدن بین کشورهای تولیدکننده نفت و گاز و کشورهای مصرف‌کننده، بزرگترین قدرت انتقال انرژی در منطقه و جهان بوده و می‌تواند مسیرهای بسیار مناسبی با توجه به همه ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و در راستای شأن و منزلت خود در منطقه و جهان انتخاب نماید، سرزمین بزرگی که از دوران باستان جایگاه تلاقی تمدن شرق با غرب و مرکز مبادلات اقتصادی کشورهای آسیایی با ملل اروپایی بوده و هیچ معبر ساختگی نمی‌تواند جای این خطه خدادادی را بگیرد و اکنون نیز، یگانه راه با ارزش در ارتباط شبه قاره هند با اروپا از طریق دریای سیاه و مدیترانه و مهمترین راه انتقال انرژی کشورهای جنوبی خلیج‌فارس به ملل اروپایی و کشورهای مصرف‌کننده بوده و بهترین راه ارتباطی به مناطق شرقی و آسیای میانه بشمار می‌رود که باید تمامی این امکانات بالقوه به فعل تبدیل شود.

 

 

‌پی‌نویس‌ها:‌

الف) معاون وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران و وزیر نفت و فرآورده‌های طبیعی پاکستان صبح امروز در اسلام‌آباد و بر اجرایی شدن خط لوله صلح تأکید کرد. سیفی مدیرعامل شرکت ملّی صادرات گاز ایران گفت: در این مذاکره در خصوص اهداف اقتصادی و ژئوپلتیکی، خط لوله صلح، همچنین پیوستن و تعهد اسلام‌آباد و تهران به طرف هندی یعنی سه‌جانبه بودن خط لوله گاز تأکید شد، سیفی به نقل از وزیر نفت و منابع طبیعی پاکستان گفت: وزیر نفت هند در ماه آینده میلادی به منظور حل مسئله ترانزیت گاز بین اسلام‌آباد و دهلی‌نو به پاکستان سفر می‌کند. وی افزود: وزیر نفت پاکستان همچنین آمادگی اسلام‌آباد را برای عبور خط لوله گاز از طریق خاک پاکستان به کشور چین و میانمار اعلام کرد. به نقل از واحد مرکزی خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، 27/7/1386.‌

ب) نمونه‌ای از این خطوط لوله، لوله‌های نفتی عربستان می‌باشد که مناطق نفتی غرب این کشور را به کنار دریای سرخ منتقل می‌کند، عربستان این کار را برای رقابت با موقعیت تنگه هرمز انجام داد که این خطوط به هیچ وجه نتوانستند از اهمیت راههای آبی، خاکی ایران بکاهند. <عربستان سعودی با صدور ده میلیون بشکه نفت از، تنگه هرمز وابستگی زیادی به امنیت آن داشت و برای کاهش این وابستگی و ادامه صادرات خویش به فکر یافتن راههای دیگر افتاد، از سال 1975 عربستان سعودی سه طرح ساختمان خط لوله نفتی را برای منظور خود اعلام نمود. پیروز مجتهدزاده، کشورها و مرزها در منطقه ژئوپلتیک خلیج‌فارس، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، ترجمه و تنظیم حمیدرضا ملک محمد نوری، چاپ پنجم تهران 1382، صفحه 57.‌

ج).‌ منطقه گوادر - بندر گوادر پاکستان در شرق بندر و خلیج گواتر و در فاصله حدود 90 کیلومتری گواتر ایران در مرز پاکستان قرار دارد.‌

د).‌ گُلگیت - ناحیه گُلگیت و بلتستان، ادامه ایالت جامو و کشمیر بوده و مرکز آن <اسکردو> است که اینک به پاکستان تعلق دارد. ناحیه (گلگیت) دارای پانصد هزار نفر جمعیت است، تقریباً همه سکنه آن مسلمانند و در بلتستان اکثریت با شیعیان است، در گلگیت نیز قبلاً اکثریت با پیروان مذهب شیعه بوده است که کوشش شده تا با اسکان وهابی‌ها و افاغنه‌ سنی مذهب، شیعیان آنرا از اکثریت بیندازند، بلتستان ناحیه‌ای ویژه شیعیان شمرده می‌شود که علت اصلی کثرت پیروان مذهب شیعه اثنی‌عشری در این نواحی را باید هجرت روحانی بزرگوار سیدمیرعلی همدانی، باتفاق جناب سیدتاج‌الدین و همراهی هفتصد نفر ایرانی به آنجا دانست که در اواسط قرن هشتم هجری (14 میلادی)، ضمن هجرت از ایران به گُلگیت و بلتستان در آنجا اسکان گزیده متوطن شده و یا اعمال و رفتار نیک و خداپسندانه خود، ساکنان هند و مسلک آن دیار را به نوای رهایی‌بخش دین اسلام فراخواندند هندوان گروه گروه به آنها گرویدند و با وی دست بیعت و اخوت دادند، در داد و ستدهایی که بین همراهان این بزرگوار و مردم آن ناحیه صورت گرفت و همچنین با ازدواج‌هایی که بین ایشان واقع شد، ساکنان آن ناحیه، مستقیماً به اسلام و مذهب تشیع گرویدند، تأثیر فرهنگ ایران تا بدانجا کشیده شده است که پیش از آنکه بتوان آنجا را سرزمینی از پاکستان دانست باید آن را استانی از ایران شمرد، آداب و رسوم همه ایرانی، عید آنها، عید نوروز، چهره‌های ایرانی، نسبت به بقیه ساکنان و مردم پاکستان، صورتها سفید، گوشت آلو، پرآب و ... و مردمش یک پارچه دلباخته ایران هستند. ن، ک به محمدکاظم محمدی، نشر فرهنگ اسلامی، سیمای پاکستان، چاپ اول، زمستان 1368/ صفحه 32 و 33.‌

هـ). گواتر - بندر و خلیج گواتر ایران واقع در منتهی‌الیه جنوب‌شرقی ایران در مرز پاکستان.‌

و ). دالان واخان: در سال 1895 میلادی (1274) هجری شمسی برای جدا کردن هند و انگلیس از روسیه‌ ایجاد شد، این دالان دنباله باریکی از سرزمین افغانستان است که عرض عریض‌ترین نقطه آن 11 کیلومتر و طول آن نزدیک به 81 کیلومتر می‌رسد، لسوالی (شهرستان) واخان، در شرق ولایت بدخشان بر فلات پامیر واقع شده است مرکز لسوالی واخان، خاندوداست، غژگاه (گاومیش) و گوسفندان مرینوس از جمله حیوانات اهلی این منطقه هستند که پرورش داده می‌شوند و از پشم و پوست آنها استفاده فراوان می‌شود، مهمترین محصولات زراعی واخان، گندم، جو و باقلا می‌باشد، مردم این منطقه به زبان واخی تکلم می‌کنند، هوای واخان سرد است، نگاه کنید به محمدعظیم عظیمی، جغرافیای افغانستان، ناشر، انتشارات محقق، بهار 1382، مشهد چاپ سوم صفحه 26.‌

ز ). اکبرخان بگُتی از رهبران بلوچ پاکستان که بالاخره به وسیله ارتش پاکستان کشته شد. ‌

ح ). دیورند، قراردادی است بنام عاقد آن، (سر هنری مارتینر دیورند کی‌سی، ائی،آی، سی ای فارن) سکرتری دولت هند و نایب وکیل از جانب دولت مذکور، این قرارداد در روز دوم جمادی‌الاول 1311 قمری برابر 12 ماه نوامبر 1893 میلادی بین دیورند و امیرعبدالرحمن خان که تابع سیاست‌های انگلیس بود منعقد شد و برطبق آن امیر افغانستان از ادعا بر مناطق، صوات، باجور، چیترال، وزیرستان، داورچمن صرف‌نظر کرد و حاکمیت دولت انگلیس هند را بر این مناطق تصدیق نمود. / ن ک به محمدعلی بهمنی قاجار، اختلافات ارضی افغانستان و پاکستان به روایت اسناد تاریخی وزارت امورخارجه، ناشر، مرکز اسناد و خدمات پژوهشی، تهران، 1382 صفحه 26 و 27.‌

ی).‌ کشمیر، (ایالت کشمیر با جمعیتی در حدود 7 میلیون نفر از شمال با افغانستان و چین و از شرق همچنان با چین (تبت)، از جنوب با هند و پاکستان و از غرب با پاکستان و افغانستان هم‌مرز می‌باشد. 87 درصد مردم کشمیر مسلمان و بقیه بترتیب از هندوها، سیکها و بودایی‌ها می‌باشند (همانطور که در صفحات قبل اشاره شد) هجرت سیدمیرعلی همدانی و همراهانش در قرن هشتم هجری از همدان به کشمیر موجب اشاعه اسلام در این خطه گردید و از این تاریخ به بعد همیشه حکومت این ایالت تحت نظر رهبران مسلمان بوده است./ن.ک به محمدکاظم محمدی، سیمای پاکستان، دفتر نشر فرهنگ اسلامی چاپ اول، زمستان 1368 صفحه 30 و 31/ - میرسیدعلی همدانی ملقب به علی ثانی با عنوان شاه همدان و معروف به آفریننده ایران صغیر (کشمیر فعلی) با بردن تعداد کثیری از ایرانیان و به اعتباری علویان همدان کشمیر را تبدیل به ایران صغیر نمود. او دارای تألیفات زیادی می‌باشد، علامه اقبال لاهوری در وصف او چنین سروده است:‌

 

سیدسادات سالار عجم‌                            دست او معمار تقدیر امم‌

تا غزالی درس الله هو گرفت‌                      ذکر و فکر از دو دیان او گرفت‌

خطه را آن شاه در یال آلتین‌                                   داد علم و صنعت و تهذیب و دین‌

آفرید آن مرد ایران صغیر                            با هنرهای غریب و دلپذیر

ن،ک، همان، صفحه 35 و 36.

 

-‌ مردم در کشمیر به زبان پارسی سخن می‌گویند، مردم (هترا) پیرو کیش اسماعیلیه و مردم نقاط دیگر کشمیر کیش دوازده امامی دارند، امیر هونزا به ویژه، زبان شیرین فارسی را خوب می‌داند و با این زبان گفتگو می‌کند، در کاخ فرمانداری این بخش بشقاب چینی شکسته‌ای وجود دارد که به گفته فرماندار، آقای اجلال حسین و پیرمرد دیگری بنام همایون ساخت چین بوده و بیش از 600 سال دارد و نقش چلیپا در آن وجود دارد. ن‌ ک به ختورتاش، نشان رازآمیز، ناشر مؤلف، چاپ نخست زمستان 1371 خورشیدی صفحه 104.‌

ط) استفاده از مسیر خطو لوله گاز به وسیله کشورهای همسایه و نزدیک در حال حاضر نیز مورد توجه، قرار دارد، چنانکه قرار است از سال 2010، گاز ایران از طریق خط لوله انتقال گاز ایران به ترکیه در داخل خاک ترکیه و در مرز دو کشور سوریه و ترکیه وارد سوریه گردد، <موافقتنامه اولیه صدور گاز ایران به سوریه به امضاء مقامات شرکت گاز دو کشور رسید، به گزارش واحد مرکزی خبر از دمشق، براساس این توافقنامه...؟ از اوایل سال 2010 و به مدت 25 سال گاز ایران از طریق ترکیه به سوریه صادر خواهد شد، معاون وزیر نفت در این مورد گفت: حجم انتقال گاز ایران به سوریه براساس مفاد مندرج در این توافقنامه در مدت 9 ماه از سال یعنی 275 روز به صورت روزانه دو تا 3 میلیارد مترمکعب گاز است، وی افزود: (مبدا تحویل گاز در ایران به سوریه، پایانه مرزی ایران و ترکیه خواهد بود و از طریق شبکه گازرسانی ترکیه وارد سوریه می‌شود. ن،ک به روزنامه ایران اقتصادی صفحه3، ستون خبر روزنامه ایران سال سیزدهم، شماره/3833. 19 دی‌ماه 86.‌

ی) تاجیکستان در حال حاضر تمایل به خرید گاز از ایران دارد و اگر خط لوله گاز ایران به مقصد چین از افغانستان بگذرد مسلماً تاجیکستان از این موقعیت جهت استفاده از گاز ایران بهره برده و جزو مشتریان استفاده از گاز این مسیر خواهد بود، زیرا در حال حاضر تاجیکستان دچار بحران انرژی است و در سفر رئیس‌جمهور تاجیکستان که در 21/11/86 انجام می‌گردد،‌ این امر یعنی حل بحران سوخت تاجیکستان بین مقامات دو کشور ایران و تاجیسکتان مورد بررسی قرار خواهد گرد. <در سفر رحمانف به تهران راه‌های برون رفت از بحران انرژی و مشکل سوخت شهروندان تاجیکستان که این کشور را در فصل سرمای شدید امسال با مشکل جدی مواجه ساخته است مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.> نگاه کنید به روزنامه ایران، سال چهاردهم شماره/3859 یکشنبه 21 بهمن‌ماه 1386، صفحه 2 (سفر رئیس‌جمهور تاجیکستان به ایران).‌

ک) ترکمنستان به روسیه و چین گاز می‌فروشد: ترکمنستان برای صادرات گاز به روسیه و چین با این کشورها قرارداد فروش امضا کرد، ارزش این قرارداد 195 دلار به ازای صادرات هزار متر مکعب گاز است. ترکمنستان از اول ژانویه (11 دی) و پس از اتمام مدت قرارداد، صادرات گاز به ایران را به دلیل اختلافات بر سر قیمت متوقف کرد، قیمت پیشنهادی ترکمنستان برای تداوم صادرات 110 دلار برای هر هزار مترمکعب بود که با مخالفت ایران روبرو شد./ن،ک، به روزنامه اعتماد، چهارشنبه 10 بهمن‌ماه 1386 سال ششم، شماره 1603، صفحه4. لازم به ذکر است که گاز ترکمنستان برای ورود به ایران اصولاً فاصله‌ای را طی نمی‌کند، در حالی که برای انتقال گاز از میدان دولت‌آباد در ترکمنستان به چین لوله‌های گاز باید علاوه بر آن که تمامی طول کشور ترکمنستان از غرب تا شرق آن کشور را طی می‌نمایند پس از آن هم می‌باید از دو کشور ازبکستان و تاجیکستان بگذرند و یا از راه دیگری یعنی از طریق افغانستان باید گاز خود را به چین برسانند که این مسیر نیز طولانی خواهد بود و باید به هر یک از این کشورها نیز حق ترانزیت بدهد،‌ و البته همچنین ترکمنستان برای انتقال گاز خود به روسیه نیز باید برای ارتباط خطوط لوله‌اش از طریق خشکی مسیر قزاقستان را طی نموده و تمام مسیر طولانی در ازای دریای مازندران از جنوب به شمال را طی کرده و سپس در شمال این دریا گاز خود را تحویل روسیه دهد و به قزاقستان نیز حق عبور بدهد، بنابراین باید توجه نمود که ترکمنستان برای فروش گاز خود به ایران هیچ هزینه دیگری را متقبل نمی‌گردد و فقط باید قیمت گاز خود را بگیرد، ضمن آنکه برای انتقال گاز خود به ترکیه نیز به مسیر ایران نیاز دارد.

ل) در زمستان سال 86 ترکمن‌ها صادرات گاز خود به ایران را متوقف کردند و این در حالی است که بازار دیگری مانند ایران در اختیار ندارند و مسلماً در صورتی که خریداران دیگری جهت فروش گاز خود از طریق احداث خطوط لوله جدید پیدا کنند، به بهانه‌تراشی‌های بیشتر خواهند پرداخت. وزیر نفت نیز به موضوع قطع گاز از طرف ترکمنستان اشاره نمود است:<ترکمن‌ها با قطع گاز صادراتی به ایران، دلیل اقدام خود را مشکلات فنی اعلام کردند اما پس از مدتی مشخص شد، جدای از مشکلات فنی گویا تصمیمات قیمتی مهم‌ترین عامل قطع گاز بوده است. گزارش‌ها حکایت از آن دارد که هیأت ایرانی که به ترکمنستان رفته بود با درخواست افزایش قیمت 20 تا 30 دلاری گاز وارداتی از ترکمنستان مخالفت کرده است، برخی بر این باورند، با وجود آن که ایران تمهیدات لازم را برای جایگزینی واردات گاز خود ندیده بود، لازم بود حداقل در کوتاه مدت پیشنهادات این صادر کننده را بپذیرد، به هر حال صادرات گاز ترکمنستان به ایران معادل یک فاز پارس جنوبی است که در صورت نبود آن، مشکلاتی را دامنگیر مصرف‌کنندگان نهایی خواهد کرد، گاز ترکمنستان را یک میلیون خانوار ایرانی استفاده می‌کنند، اگر هر خانوار ایرانی را 5 نفر در نظر بگیریم مشخص می‌شود که جمعیتی حدود 5 میلیون نفر از گاز این کشور استفاده می‌کنند....؟...>/ ن.ک به روزنامه ایران سال سیزدهم شماره 3834، 5 شنبه 20 دی ماه 1386 ایران اقتصادی، صفحه3.‌

 

پی‌نوشت‌ها:

1- روزنامه همشهری سال پانزدهم شماره 4416 پنج‌شنبه 24/8/1386 صفحه 11(صفحه اقتصادی).

2- روزنامه ایران سال سیزدهم شماره 3782، 20/8/86، ایران اقتصادی، صفحه 1.

3- محمد عظیم عظیمی، جغرافیای افغانستان، ناشر انتشارات محقق، چاپ سوم، بهار 82، مشهد صفحه 24.

4- ناصر محمدی، جغرافیای کشورهای همجوار (پاکستان) ناشر سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، چاپ اول سال 1385، صفحه 51.

5- همان، صفحه 51 و 31.

6- همان، صفحه 183.

7- همان‌، صفحه 35،

8- همان، صفحه 7.

9- نقشه شماره 5 (نقشه طبیعی افغانستان) از انتشارات مؤسسه جغرافیایی سحاب.

10- پیرمحمدملازهی، مقاله تأثیر پروژه گاز ترکمنستان، افغانستان، پاکستان بر امنیت ملی ایران، فصلنامه مطالعاتی و پژوهشی نهضت، ناشر(مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور) سال چهارم شماره 16 زمستان 1382، صفحه 178.

11- روزنامه سرمایه، شماره 588، یکشنبه 6 آبان ماه 1386، صفحه 24.

12- همان، صفحه 1.

13- همان، صفحه 5.

14- پیرمحمد ملازهی پیشین، صفحه 171 تا 175.

15- روزنامه سرمایه شماره 588، یکشنبه 6 آبان‌ماه 1386، صفحه 24.

16- روزنامه همشهری سال پانزدهم شماره 4416، پنج‌شنبه 24 آبان‌ماه 1386، صفحه 11.

17- روزنامه ایران سال سیزدهم شماره 3725، یکشنبه 11/6/86، صفحه 17.

18- روزنامه سرمایه، شماره 588، یکشنبه 6 آبان ماه 1386 صفحه 24.

 

 




واژه کلیدی :ایران و واژه کلیدی :هند و واژه کلیدی :پاکستان