بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱٢:٥٧ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢۳ تیر ۱۳۸٧

خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)                            22/04/87                 صفحه بین‌الملل

اولین سالگرد کناره‌گیری روسیه از پیمان نیروهای متعارف اروپا

 ولادیمیر پوتین، رییس جمهور سابق روسیه در 14 ژوییه 2007 با صدور حکمی مشارکت مسکو در پیمان نیروهای متعارف در اروپا را به حال تعلیق در آورد. بر مبنای این تصمیم اجرای قرارداد نیروهای متعارف اروپا از سوی روسیه مادامی که کشورهای عضو ناتو نسخه جدید این پیمان را به تصویب نرسانند، در حالت تعلیق خواهد بود.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) فردا مصادف است با 14 ژوییه سالگرد صدور حکم به حالت تعلیق در آمدن حضور روسیه در پیمان نیروهای متعارف اروپا.

به همین مناسبت در گزارشی به بررسی علل وقوع این رویداد مهم پرداخته شده است:


 تاریخچه پیش از تشکیل پیمان نیروهای متعارف اروپا

در سال 1972 ریچارد نیکسون، رییس جمهور وقت آمریکا و لئونید برژنف، رهبر وقت شوروی سابق برای برگزاری مذاکرات سیاسی و نظامی جداگانه با یکدیگر به توافق رسیدند.

همچنین قرارشد که کنفرانس امنیت و همکاری در اروپا با هدف بررسی امور سیاسی و کاهش دو طرفه متوازن قوا (MBFR) برگزار شود. بدین ترتیب بود که در سال 1975 کنفرانس امنیت و همکاری در اروپا با امضای سندی میان 35 کشور جهان با عنوان "سند نهایی هلسینکی" انجام و پایان یافت.

در سال 1979 مذاکرات در مورد کاهش دو طرفه متوازن قوا (MBFR) به دلیل تصمیم ناتو برای استقرار سلاح‌های هسته‌یی میان برد جدید در اروپا توسط اتحاد جماهیر شوروی به حالت تعلیق در آمد.

در سال 1986 میخاییل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیرشوروی تحت مذاکرات کاهش دو طرفه متوازن قوا پیشنهاد کاهش نیروهای زمینی و هوایی و همچنین کاهش تسلیحات متعارف هسته‌یی را از اقیانوس اطلس تا کوه‌های اورال روسیه مطرح کرد. این پیشنهاد طی نشست معاهده ورشو در همان سال به طور رسمی عنوان شد.

شورای وزرای خارجه ناتو نیز در سال 1986 طی اعلامیه بروکسل در مورد کنترل تسلیحات متعارف خواستار ایجاد ثبات در اروپا از طریق مذاکرات در مورد کنترل تسلیحات متعارف از اقیانوس اطلس تا کوه‌های اورال در روسیه شد.

در سال 17 فوریه 1987 مذاکرات غیر رسمی میان 16 عضو ناتو وهفت عضو معاهده ورشو در وین آغاز شد. در این مذاکرات طرف‌ها در مورد موضوع تسلیحات متعارف در اروپا با یکدیگر بحث و تبادل نظر کردند. چند ماه بعد یعنی در 27 ژوئن ناتوپیش نویسی را طی کنفرانسی با حضور این 23 کشور (اعضای ناتو و پیمان ورشو) ارایه کرد. این پیش نویس خواستار پایان حملات غیرمنتظره و عملیات‌های تهاجمی گسترده علیه اعضای ناتو و پیمان ورشو شد.

در همین حال بود که در دسامبر معاهده قوای هسته یی میان برد(INF) میان آمریکا واتحاد جماهیر شوروی به امضا رسید که تحت این معاهده دو کشور مجاز بودند که بازرسی‌هایی را از مناطق نظامی دو کشور انجام بدهند.

طی اجلاس ماه مه 1988 مسکو، رونالد ریگان، رییس جمهور وقت آمریکا و گورباچف بر اهمیت ثبات و امنیت در اروپا تاکید کردند.

در ماه دسامبر همان سال گورباچف در سازمان ملل خروج یک جانبه 50 هزار نیرو از شرق اروپا و انحلال 500 هزار نیروی شوروی سابق را اعلام کرد.

- روند شکل‌گیری پیمان (CFE)

روند تشکیل پیمان نیروهای متعارف اروپا در اصل طی سالهای پایانی جنگ سرد مورد بحث قرار گرفت و به نتیجه رسید. براساس این پیمان محدودیت‌های چشم‌گیری در استفاده از تجهیزات نظامی متعارف در اروپا (از اقیانوس اطلس تا کوه‌های اورال در روسیه) اعمال و دستور از بین بردن تسلیحات اضافی اعضای این پیمان نیز صادر شد. پیمان کاهش سلاح‌های متعارف اروپا در سال 1990 میلادی و در آستانه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی توسط کشورهای عضو پیمان ناتو و ورشو در پاریس امضا شد. این توافقنامه در سال 1999 در ترکیه و پس از اعمال اصلاحات بار دیگر از سوی اعضا به امضا رسید. بر اساس این پیمان در محدوده کشورهای عضو تعداد تانک‌ها و توپخانه‌ها نباید از 40 هزار و نفربرهای زرهی نیز نباید از 60 هزار دستگاه فراتر روند. علاوه بر این هر کشورعضو سالانه باید دوبار اطلاعات مربوط به استقرار نیروهای نظامی خود را در اختیار شرکای دیگر قرار دهد. در همین راستا نیز برای اثبات صحت اطلاعات حق بازرسی‌ هیات‌های نظامی کشورهای عضو قرارداد از مراکز نظامی محفوظ است. با این وجود پس از این توافق تاکنون چهار کشور روسیه، بلاروس، قزاقستان و اوکراین این پیمان را به طور کامل تصویب کرده‌اند و بقیه کشورهای عضو به بهانه عدم خروج کامل نیروهای روسیه از گرجستان و مولداوی از تصویب آن خودداری می‌کنند.

- مذاکرات بر سر پیمان نیروهای متعارف اروپا

در ژانویه 1989 اعضای پیمان ورشو و ناتو طی حکمی به طور رسمی خواستار مذاکرات رسمی در مورد موضوع قوای مسلح متعارف در اروپا شدند. این حکم اهدافی را برای معاهده پیمان نیروهای متعارف اروپا تعیین کرد و اصولی را برای مذاکرات رسمی تشکیل داد. بدین ترتیب بود که در نهم مارس 1989 در وین مذاکرات آغاز شد.

همچنین زمانی که جورج بوش پدر و فرانسوا میتران، رییس جمهور اسبق فرانسه در ماه مه همان سال با یکدیگر دیدار کردند. بوش اعلام کرد که با کاهش هلی‌کوپتر‌ها و هواپیما‌ها موافقت کرده است. وی هم چنین پیشنهاد کاهش 275 هزار پرسنل نظامی آمریکا و شوروی سابق مستقر در اروپا را مطرح کرد. این پیشنهاد بوش پدر به طور رسمی طی اجلاس ناتو در سال 1989 مورد تایید اعضا قرارگرفت. در ماه نوامبرهمین سال دیوار برلین فرو ریخت و چند ماه بعد نیز انقلاب‌هایی در مجارستان، چکسلواکی، رومانی و بلغارستان به وقوع پیوست.

بوش و گورباچف موافقت کردند که روند کنترل تسلیحات را سرعت ببخشند.

- امضای پیمان نیروهای متعارف اروپا

تمامی اعضای ناتو و پیمان ورشو در سال 1990 پیمان نیروهای متعارف اروپا را امضا کردند. در 19 نوامبر 1990، 22 کشور در پاریس این پیمان را امضا کردند.

- خروج روسیه از پیمان نیروهای متعارف اروپا

به دنبال تلاش‌های آمریکا برای استقرار سامانه دفاع موشکی خود در اروپا و مخالفت شدید مسکو با این طرح ولادیمیر پوتین، رییس جمهور پیشین روسیه در نطقی در 26 آوریل 2007 تهدید کرد که در صورت عدم بازنویسی پیمان نیروهای متعارف اروپا، روسیه از این معاهده خارج خواهد شد. پوتین اعلام کرده بود که طی کنفرانس اعضای پیمان نیروهای متعارف اروپا که از 11 تا 15 ژوئن در وین برگزار می‌شد، نسخه‌ی جدید این پیمان باید مورد تایید تمامی اعضا قرار بگیرد.

با توجه به عدم اجابت درخواست‌های پوتین طی این کنفرانس وی طی حکمی در 14 ژوییه 2007 به طور رسمی حضور مسکو را در پیمان نیروهای متعارف اروپا به حالت تعلیق در آورد. در این حکم آمده بود که این حکم 150 روز آینده لازم الاجراست.

- دلایل روسیه برای خروج از این پیمان

مسکو دلایل فراوانی را برای خروجش از پیمان نیروهای متعارف اروپا اعلام کرد. مسکو معتقد بود که ارتباط ایجاد شده میان تایید نسخه‌ی جدید پیمان نیروهای متعارف اروپا و خروج نیروهای روسی از گرجستان و مولداوی مشروعیت ندارد.

این در حالی است که اکثر اعضای این پیمان اعلام کرده‌اند در صورتی نسخه جدید پیمان نیروهای متعارف اروپا را امضا می‌کنند که روسیه نیروهایش را از مولداوی و گرجستان خارج کند. مسکو معتقد است که موضوع خروج نیروهایش از این دو کشور یک موضوع دو جانبه با گرجستان و تفلیس است و هیچ ارتباطی به دخالت ناتو ندارد.

روسیه هم چنین اعلام کرد که گسترش ناتو در سال‌های 1999 و 2004 تجهیزات نظامی اعضای این پیمان را فراتر از محدودیت اعلام شده در این معاهده می‌کند.

به همین دلیل خواستار کاهش این تجهیزات شد که هیچ پاسخ مثبتی دریافت نکرد.

مسکو خاطرنشان کرده بود که استقرار یگان‌های نظامی آمریکا در رومانی و بلغارستان تاثیرات منفی بر ائتلاف کشورهای عضو پیمان نیروهای متعارف اروپا می‌گذارد.

روسیه همچنین یکی از دلایل خروجش از پیمان نیروهای متعارف اروپا را عدم تلاش کشورهای عضو در ارایه نسخه جدید از این معاهده عنوان کرد.

روسیه هشدار داده بود که در صورت عدم تصویب نسخه جدید به طور یک جانبه از این پیمان خارج خواهد شد.

اما به گفته کارشناسان سیاسی دلیل اصلی خروج روسیه از پیمان نیروهای متعارف اروپا، پاسخ کوبنده مسکو به طرح سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا بوده است.

روسیه به شدت با طرح سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا مخالفت کرده و این طرح را خطری برای امنیت ملی خود توصیف کرده است.

این کارشناسان معتقدند پوتین با اعلام حکم خروج یک جانبه روسیه از پیمان نیروهای متعارف اروپا تلاش کرد پاسخی قاطعانه به طرح سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپا بدهد.

- واکنش‌ها

پس از خروج یک جانبه روسیه از پیمان نیروهای متعارف اروپا، ناتو به شدت ازاین اقدام مسکو ابراز تاسف کرد و این موضوع را " گامی دریک مسیراشتباه" توصیف کرد. ناتو هم چنین ابراز امیدواری کرد تا با برگزاری مذاکرات با روسیه، مسکو رابه بازگشتن به این پیمان متقاعد کند. آمریکا به همراه چند کشورعضو اتحادیه اروپا از جمله آلمان لهستان و رومانی نیز به شدت از این تصمیم مسکو ابراز نگرانی کرد. این در حالی است که نیکولای باردیوژا، دبیرکل سازمان معاهده امنیت جمعی (CSTO) و میخاییل گورباچف آخرین رهبر شوروی سابق از این اقدام پوتین حمایت کردند.

- پیامد‌ها

پس از خروج از پیمان نیروهای متعارف اروپا، روسیه اعلام کرد که کناره‌گیری ازاین پیمان می‌تواند عاملی برای تایید نسخه‌ی جدید پیمان نیروهای متعارف اروپا شود. کرملین تاکید کرد که حکم خروج روسیه از این معاهده به معنای این نیست که درها برای انجام بسته است و در راستای انجام مذاکرات می‌توان اختلافات را از بین برد. سرگئی لاوروف، وزیرخارجه‌ روسیه نیز در اظهارنظری اعلام کرد که به موجب این حکم، روسیه دیگر هیچ الزامی برای کاهش نیروهای و تسلیحات متعارف خود ندارد.

برخی کارشناسان سیاسی معتقدند که دلیل اصلی خروج روسیه از پیمان نیروهای متعارف اروپا نوعی چانه زنی کرملین با کاخ سفید بر سر طرح دفاعی کاخ سفید در شرق اروپا بوده است. خروج روسیه از این پیمان در حالی انجام شد که تا 6 سال آینده جهان در آستانه مرحله‌ای قراردارد که دیگرهیچ توافقنامه‌ای میان مسکو و واشنگتن برای محدود سازی تسلیحات تهاجمی و دفاعی وجود نخواهد داشت و روابط دو کشور وارد "بازی بدون قانون" می‌شود. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند این رقابت تسلیحاتی و نیز اصرار آمریکا برای استقرار سامانه‌ی دفاع موشکی خود در شرق اروپا انگیزه اصلی تعلیق اجرای قرارداد نیروهای متعارف در اروپا از سوی روسیه بوده است.

تهیه گزارش از خبرنگار ایسنا: اطهر اینانلو

منابع:

1.www.worldpoliticsreview.com

2.www.armscontrol.org

3.www.globalsecurity.org

4.www.wkipedia.org




واژه کلیدی :روسیه و واژه کلیدی :نیروهای متعارف اروپا