بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱٢:٠٩ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢٠ آذر ۱۳٩۱

سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی

 محمد حاجی پور 

وقوع انقلاب اسلامی ایران با نگرانی جدی مقامات جنوب شرقی آسیا از جمله اندونزی روبه رو گردید. معهذا هیچیک از این دولتها مشخصاً به دنبال انتقاد علنی از پیروزی اسلام بر امپریالیسم غربی و مشی سکولار نبودند. واکنش رسمی اولیه دولت اندونزی سکوت بود. در دهه 1980 در سرتاسر جنوبشرقی آسیا علائمی به چشم می­خورد و ادعاهایی در مورد تلاش­های ایران به منظور جلب حمایت جوامع مسلمان محلی نسبت به انقلاب اسلامی مطرح می­شد؛ ولی هیچ مدرک قاطعی در مورد گروه­های آشوب­طلب خواستار جلب حمایت ایران ارائه نمی­گردید. در مجموع با وجود تمام موانعی که توسط دولت اندونزی ایجاد شده بود به اجماع ناظران مسائل جنوبشرقی آسیا انقلاب اسلامی نفوذ مهمی بر آگاهی مذهبی در این منطقه داشته است.


اندونزی بزرگترین مجمع الجزایر جهان است که بین قطعه خشکی جنوبشرق آسیا و استرالیا واقع شده و اقیانوس آرام و هند را به یکدیگر متصل می­کند. اندونزی بعد از فروپاشی شوروی، چهارمین کشور پر جمعیت جهان و پر جمعیت­ترین کشور اسلامی می­باشد. مسلمانان حدود 88% از جمعیت این کشور را تشکیل داده­اند.

 اسلام از طریق تجار مسلمان، عرب، ایرانی و هندی از همان قرون شوم هجری وارد این بلاد شد. در مجموع می­توان گفت یکی از عوامل پیروزی اسلام در بلادی چون اندونزی، روابط بازرگانی مسلمانان عرب، ایرانی و هندی از دریای سرخ، خلیج فارس و هندوستان با مردم این سرزمین بوده است.

 مسلمانان اندونزی از طریق افکار سید جمال­الدین اسدآبادی و همچنین تعالیم شیخ محمد عبده و رشیدرضا با جریان اصلاح طلبی و احیای تفکر دینی در مصر و هند آشنا شدند و نهضتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی متنوعی را از اواخر قرن 19 میلادی در برخورد با انحطاط داخلی و بیش از آن استعمار خارجی آغاز کردند. به طورکلی احزاب و گروه­های اسلامی در گرایش­های مختلف اصلاح­طلبانه، بنیادگرا، و سنت گرای محافظه کاربا تعدادی از رهبران سیاسی برجسته نظیر جریانهای ملی و ضداستعماری به رهبری احمدسوکارنو نقش ارزنده­ و بسیار مهمی در استقلال اندونزی ایفا کردند.

 

_ انقلاب اسلامی و اندونزی

وقوع انقلاب اسلامی ایران با نگرانی جدی مقامات جنوبشرقی آسیا از جمله اندونزی روبه رو گردید. معهذا هیچیک از این دولتها مشخصاً به دنبال انتقاد علنی از پیروزی اسلام بر امپریالیسم غربی و مشی سکولار نبودند. واکنش رسمی اولیه دولت اندونزی سکوت بود. در دهه 1980 در سرتاسر جنوبشرقی آسیا علائمی به چشم می­خورد و ادعاهایی در مورد تلاش­های ایران به منظور جلب حمایت جوامع مسلمان محلی نسبت به انقلاب اسلامی مطرح می­شد؛ ولی هیچ مدرک قاطعی در مورد گروه­های آشوب­طلب خواستار جلب حمایت ایران ارائه نمی­گردید. در مجموع با وجود تمام موانعی که توسط دولت اندونزی ایجاد شده بود به اجماع ناظران مسائل جنوبشرقی آسیا انقلاب اسلامی نفوذ مهمی بر آگاهی مذهبی در این منطقه داشته است.

 _ تاثیرات فکری انقلاب اسلامی

انقلاب اسلامی تاثیرات عمیقی در حیات فکری مسلمانان در جنوبشرقی آسیا و از جمله اندونزی به جا گذارده است. ترجمه و انتشار آثار امام خمینی و دیگر متفکران ایرانی مثل شریعتی و مطهری باعث تغییر تدریجی گفتمان رایج اسلامی در منطقه شده است. آثار شریعتی به طور گسترده در اندونزی منتشر شده است، برای فهم شهرت شریعتی در میان نسل جوان اندونزی کافی است اشاره شود که عمادالدین عبدارحیم، یکی از روشنفکران مسلمان را شریعتی اندونزی نامیده­اند. از دیگر تاثیرات فکری می­توان به تغییر نگرش اسلامی اشاره کرد. متفکران مسلمان از طزح ایدئولوژی اسلامی به عنوان جایگزین نسخه­های غربی- اعم از مارکسیستی و لیبرالیستی- استقبال کرده و تلاش نمودند تا از طریق تفسیر مجدد مفاهیم اسلامی راه­حلهای جدیدی برای مسائل سیاسی و اقتصادی پیدا کنند. به طور کلی ما با یک رنسانس فکری از طریق ترجمه و نشر آثار متفکران ایرانی به همراه آثار دیگر متفکران جهان اسلام مواجهیم که باعث تحریک مباحث جدی فکری و غنای گفتمان رایج اسلامی شده و این پدیده به نوبه خود باعث تسریع فرآیند احیای اسلامی در اندونزی گردیده است.

 

جلوه­های اجتماعی تاثیر انقلاب اسلامی

مصادیقی از جلوه­های تاثیر اجتماعی را می­توان در رفتارهای مذهبی از جمله گرایش به حجاب اسلامی در میان زنان و افزایش اقبال عمومی نسبت به فرائض دینی مشاهده کرد.

 

تاثیرات سیاسی انقلاب اسلامی

در تقارن با بیستمین سال پیروزی انقلاب اسلامی، واقعه مهمی در کشور اندونزی رخ می­دهد که در رابطه با اسلام­گرایی و تاثیر انقلاب اسلامی با اهمیت هستند. سوهارتو حاکم نظامی این کشور پس از سه دهه حکومت بلامنازع در جریان فکری تنش­های اجتماعی و حزبی و در نهایت بروز بحران مالی آسیای شرقی و فشارهای اقتصادی و امواج اعتراض­های مردمی از سیاستها و شیوه کشورداری، سقوط می­کند. جانشین او یوسف حبیبی در دولت 17ماهه خود نتوانست به مطالبات مردمی پاسخی شایسته دهد و سرانجام طی انتخابات 1999 کنار رفت. عبدالرحمن وحید رهبر حزب بیداری ملی با 33 رای مجلس به عنوان رئیس جمهور جدید انتخاب شد. او یکی از رهبران مسلمان و رئیس نهضه العلما به معنای تجدید حیات فقهای اسلام بود. وحید به دلیل ضعف مدیریت اکثریت نمایندگان مجلس را به جرگه مخالفان خود روانه ساخت. نهایتاً به دنبال عزل وحید مگاواتی سوکارنو معاون او مطابق قانون اساسی به ریاست جمهوری برگزیده شد. نکته جالب اینکه معاون مگاواتی سوکارنو ریاست یک حزب اسلامی را بر عهده دارد که به گفته خودش رهبری یک زن را بر یک کشور مسلمان نمی­پذیرد. او حاج حمزه رهبر حزب اسلامی توسعه یکپارچه که آن را 26 سال پیش بنا نهاد  و در حال حاضر 26 میلیون عضو دارد است. او از اعضای اصلی نهضه العلما به رهبری وحید بود که از آن جدا شد و حزب اسلامی "توسعه یکپارچه" را بنا نهاد.

 

_ روابط با جمهوری اسلامی ایران

اندونزی در طول جنگ سیاست بی­طرفی را اتخاذ و در سالهای آخر جنگ نیز از اجرای کامل قطعنامه 598 حمایت می­کرد. در این مدت اندونزی تلاش نمود ضمن باز نگاه داشتن باب مراوده با ایران، به نحوی عمل کند که به روابط این کشور با کشورهای بزرگ لطمه­ای وارد نیاید، با اینحال با پایان یافتن جنگ تحمیلی و بروز تمایل و حسن نیت جمهوری اسلامی ایران مبنی بر توسعه روابط با کشورهای همسایه و دوست، رابطه دو کشور افزایش یافته است.

 _ چگونگی موضع­گیری در سازمانهای بین­المللی بر له یا علیه جمهوری اسلامی ایران

در مجموع ایران و اندونزی نسبت به درخواستهای حمایت از یکدیگر در سازمانهای بین­المللی جواب مثبت داده­اند. در بسیاری موارد شاهد بوده­ایم که دودولت با توافقات صورت داده از مواضع یکدیگر در سازمانهای بین­المللی حمایت کرده­اند که مشخص ترین آن حمایتهای اندونزی از مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال مسئله فلسطین بوده است.




واژه کلیدی :اندونزی و واژه کلیدی :انقلاب اسلامی و واژه کلیدی :جهان اسلام