بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱٠:٢۱ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢٥ تیر ۱۳٩۱

سایت بصیرت

نویسنده: رضا اشرفى


ترکیه با سودای رسیدن به امپراتوری عثمانی در یک سال اخیر هر آنچه توانسته در بازی آمریکایی غوطه ور شده است. بعد گسترده این سیاست تهاجمی در قالب سوریه به کار گرفته شده، به گونه ای که منابع خبری اعلام کردند ترکیه با نام اردوگاه پناهندگان سوری به نگهداری و حمایت از گروه های تروریستی پرداخته و پس از آموزش و تسلیح، آنها را به سوریه اعزام می کند.

این گونه نگاه مغرضانه آنکارا در قبال سوریه در حالی ادامه یافته که نه تنها کشورهای منطقه، بلکه احزاب و مردم ترکیه نیز در برابر دولت اردوغان قرار گرفته اند و روزی نیست که رسانه ها و یا سیاستمداران علیه اردوغان و در حمایت از سوریه موضع گیری نداشته باشند. بسیاری بر این امر تأکید دارند که آنکارا عملاً حیثیت خود را قربانی جاه طلبی های ضدسوری غرب کرده است که با پاسخ های سوریه عملاً آنکارا را در دره ناکامی ها گرفتار کرده است.

در کنار اقدامات دیپلماتیک و نیز مقابله سوریه با گروه های تروریستی اعزام شده از سوی ترکیه بسیاری سرنگونی جنگنده اف 4 ترکیه توسط پدافند هوایی سوریه را تیر خلاص به ترکیه دانسته اند که هیمنه ترکیه و ادعاهای نظامی آن را زیر سوال برده است.جمعه دوم تیر وقتی یک هواپیمای ترکیه در آسمان سوریه سرنگون شد، حرف و حدیث ها و سر و صدای های زیادی را به همراه داشت که هر کدام حکایت از پیامی عمیق داشتند.

در حالت عادی این مسئله که هواپیمایی جنگی، جاسوسی یا هر نوعی دیگر در مناطق مرزی دو کشور سقوط کند یا مورد اصابت قرار بگیرد، اگر چه می تواند واکنش های تندی به همراه داشته باشد، اما چندان امنیتی و پیام دهنده نیست. در هر صورت، ممکن است عبور جنگنده ها از مناطق مرزی بین دو کشور و شکستن حریم حاکمیت همسایه اتفاق بیفتد، اما اینکه شکستن حریم در چه مواقعی و برای چه امری صورت بگیرد، بسیار مهم است.

فرقی نمی کند که روز دوم تیر هواپیمایی که از پایگاه «مالاتیا» در ترکیه به پرواز درآمد و در محدوده جنوب شرقی شهرستان «حاتا» در مرز ترکیه، ارتباط راداری و بی سیمی خود را با مرکز از دست داد، جاسوسی بوده یا جنگنده، بلکه مهم این است که دولت سوریه از حریم و حاکمیت ملی خود با تندترین زبان متعارف دفاع کرده است.البته در شرایطی که دولت کنونی ترکیه به دنبال ایجاد اوضاع و فضایی برای جنگی کردن موقعیت خود با سوریه است، نمی توان باور کرد که آنکارا از حضور این هواپیمای در خاک سوریه بی خبر بوده باشد.

حتی عبدالله گل، رئیس جمهور ترکیه با موضعی مماشات گونه به این مسئله اقرار کرد که این جت «احتمالا» حریم خصوصی سوریه را نقض کرده است. ترکیه پس از آگاه شدن از این مسئله که سوریه جنگنده اش را سرنگون کرده با پشتوانه ای که از ناتو و آمریکا برای خود متصور است، درصدد بر آمد تا مواضع بسیار تند و هجومی بگیرد، اما پس از نشست اضطراری که صبح شنبه برگزار کرد متوجه این مسئله شد که به لحاظ حقوق بین الملل تنها سکوت است که می تواند در مقابل اقدام قاطع دمشق اتخاذ کند.

سوریه حتی قادر است مقامات آنکارا را مجبور به عذرخواهی برای شکستن حریم هوایی خود کند. هر روز که می گذرد ترکیه برخلاف سیاست غیرمنطقی و نشدنی «به صفر رساندن مشکلات با همسایگان» در حال تنش زایی و بحران آفرینی با همسایگان خود است.سوریه و آینده هیچ گاه رویکردهای خصمانه ترکیه را فراموش نخواهند کرد، اما آنچه که در پس سرنگونی هواپیمای جنگنده ترکیه در خاک سوریه اهمیت دارد پیام های معنادار و عمیقی است که این پدیده را بسیار پررنگ کرده است.

این پیام ها که در سه سطح ملی، منطقه ای و بین المللی ارسال شده دست کم سه حوزه نظامی، امنیتی و سیاسی را در بر می گیرد. در حوزه نظامی ، سوریه طی حدود 16 ماهی که از شورش آفرینی در آن گذشته همواره با تهدیدات نظامی منطقه ای و فرامنطقه ای مواجه بوده است. ترکیه، عربستان و قطر در منطقه بیش از همه در این باره اقدام کرده و سخن گفته اند. قدرت نظامی عربستان و قطر چندان نیست که بتوان درباره آن صحبت کرد، اما ترکیه در شرایط متفاوتی قرار دارد. جدای از قدرت نظامی، عضوی از پیمان آتلانتیک شمالی است که از پشتوانه قدرتمند نظامی برخوردار است.

آنکارا حتی بسیار علاقه مند است با شورش آفرینی در محدوده مرزهای خود و سوریه که واکنش های دمشق را به همراه دارد، دمشق را به جنگ تهدید کرده و از این طریق پای ناتو را به میدان بکشد، اما اقدام صریح، بی دغدغه و قاطع سوریه برای سرنگونی جنگنده ترکیه این پیام را به آنکارا فرستاد که هرگونه تجاوز را به شدت پاسخ خواهد داد. چنین اتفاقی، دولت های مخالف منطقه ای همچون مثلث آمریکایی ترکیه، عربستان و قطر را به شدت در لاک خود فرو خواهد برد.

دمشق با این اقدام عنوان کرد که همواره از خاک خود دفاع می کند و حتی در سخت ترین شرایط امنیتی که هر کدام از مخالفان در حال شورش آفرینی در کشور هستند، نقطه نقطه مرزهای هوایی، دریایی و زمینی را فراموش نکرده است. این اقدام از طرفی دیگر، هشداری به ناتو و آمریکا است که کمتر به تخیل حمله به سوریه بپردازند. دمشق این پشتوانه روانی را با حمایت های موافقان منطقه ای و فرامنطقه ای همچون ایران و روسیه به دست آورده است. همواره اعلام شده است که هرگونه حمله به سوریه، جنگ را منطقه ای خواهد کرد و در این میان، رژیم صهیونیستی بیش از همه زیان خواهد دید.

از سوی دیگر، روسیه با ارسال ناوهای جنگی و تسلیحات به سوریه پیام صریحی را فرستاده است، مبنی بر اینکه، جنگ احتمالی علیه سوریه را از سطح منطقه به گستره بین الملل گسترش خواهد داد.سوریه در حال حاضر تبدیل به نقطه عطف و پیچ خطرناک گذر ساختار نظام بین الملل به دوره چند قطبی شده است که روسیه نمی خواهد این فرصت را از دست بدهد.

حتی اگر آمریکا و ناتو را روبه روی خود ببیند، اما پیام امنیتی سرنگونی جنگنده ترکیه این است که دمشق نه تنها می تواند از ملت خود در برابر هرگونه تجاوز خارجی دفاع می کند، بلکه قادر است امنیت ملی را در برابر شورشیان داخلی حمایت شده از خارج دور و نزدیک برقرار سازد. بنابراین راه حل بحران سوریه کاملاً داخلی است ، اما پیام سیاسی دمشق به دوران پس از عبور از بحران و تسویه حساب های کلان با برخی از همسایگان باز می گردد.

عمده هراس کشورهایی همچون ترکیه، عربستان و قطر نیز همین است که اگر ثبات به سوریه بازگردد، فصل پاسخگویی دمشق با آنها فرا خواهد رسید. عملکردهای سوریه نشان می دهد که این کشور پس از خروج از شرایط کنونی، پاسخی سخت به برخی کشورهای منطقه خواهد داد. به هر حال ترکیه این روزها، شرایط نامناسبی را سپری می کند، در حالی که به جای بازگشت به دامن منطقه، همچنان بر فرو رفتن در باتلاق آمریکا اصرار دارد و زمینه نابودی خود را فراهم می سازد.




واژه کلیدی :ترکیه و واژه کلیدی :غربگرایی و واژه کلیدی :آسیای مرکزی و قفقاز و واژه کلیدی :جهان اسلام