بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱:۳٥ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٤ اسفند ۱۳۸٩

سایت برهان     ٢٣/١٢/٨٩

نویسنده: مصطفی رئوف


این‌ها اتفاقاتی است که ظرف روزهای آینده در اطراف و داخل عربستان سعودی رخ می‏دهد.

1. توطئه علیه دولت مالکی
2. تلاش برای به آشوب کشاندن لبنان در روز 14 مارس
3. کمک به مخالفان قذافی برای دست گرفتن قدرت
4. کمک به حکومت بحرین برای سرکوب قیام مردمی.
5. استفاده از تمامی ظرفیت‏ها برای سرکوب قیام داخلی
6. تلاش برای سرکوب قیام حوثی‏ها در پشت مرزهای جنوب غربی
7. تأثیرگذاری اوضاع اردن بر کشور و بر مسأله‌ی فلسطین و تشکیلات خودگردان.


البته توطئه علیه مالکی، کمک به قذافی و کمک به حکومت بحرین از روزهای گذشته تاکنون انجام شده اما باز هم ادامه می‏یابد.


اتفاقاتی که در کشورهای عربی رخ داده در برابر آن‌چه رخ خواهد داد، به یک دست‌گرمی شبیه است هرچند اتفاقات مهمی چون سقوط مبارک و بن علی و فراگیر شدن انقلاب در خاورمیانه عربی و شمال آفریقا را در پی داشت. از 50 روز پیش، دگرگونی در کشورهای عربی آغاز شده است اما مقاومت برخی دیکتاتورها مانند قذافی ـ که دست به کشتاری بی‏رحمانه و شگفت‏آور زده است ـ ادامه دارد.


گردابی که حلقه‌ی اولیه‏اش تونس و مصر و حلقه‌ی بعدی‏اش یمن، لیبی و بحرین بود، اکنون به مرکز ثقل خود رسیده است. عربستان سعودی به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده‌ی نفت در خاورمیانه با بیش از 9 میلیون بشکه در روز، بزرگ‌ترین متحد آمریکا در خاورمیانه است. این کشور 2 میلیون و 240 هزار کیلومتری که 26 میلیون جمعیت دارد در 32 سال گذشته مجری سیاست‏های واشنگتن در منطقه بوده و در برابر مقاومت لبنان، فلسطین و انقلاب اسلامی همواره قد علم کرده است به طوری که در جهت منافع غرب، 400 زائر خانه‌ی خدا را در سال 1987 در مکه، به خاک و خون کشید.


این حکومت با تشکیل و حمایت گروه‏های افراطی به‌اصطلاح اسلام‌گرا به بدنامی مسلمانان و پروژه‌ی اسلام هراسی غرب کمک کرد. اکنون این حکومت، رو به زوال نشان می‏دهد و با خشم مردم روبه‌رو شده، از حدود 20 روز پیش، روز 11 مارس (20 اسفند) به عنوان روز خشم در عربستان سعودی نام‌گذاری شده بود اما اتفاقات خیلی زودتر رخ داد که درباره‌ی آن موارد زیر قابل ذکر است:


1. اولین موج انقلاب زمانی به عربستان رسید که بحرین با اعتراض‌های مردمی روبه‌رو شده بود. روز 14 فوریه‌ی 2011 (25 بهمن 89) تعدادی از شیعیان بحرین که 70 درصد جمعیت این کشور را شکل می‏دهند به خیابان‏های منامه و میدان لؤلؤ آمدند و خواستار آزادی زندانیان سیاسی و تشکیل حکومت مشروطه‌ی سلطنتی شدند. حکومت آل خلیفه نیز نیروهای امنیتی را به رویارویی با آنان فرستاد که در نتیجه حداقل 7 تن به شهادت رسیدند. این مسأله علاوه بر بالا بردن سقف خواسته‏های مردم، دامنه‌ی اعتراض‌ها را به انقلاب گسترش داد. بحرینی‌ها تغییر حکومت را می‏خواستند و هم‌چنان می‏خواهند. این انقلاب کم کم به مناطق شرقی عربستان که در همسایگی بحرین است، سرایت کرد. مناطقی که بیش‌ترین منابع نفتی عربستان در آن‌جا قرار دارد. این موج در حالی به عربستان رسید که «ملک عبدالله بن‏عبدالعزیز» در بدو بازگشت از سفر دو ماهه به آمریکا و مغرب عربی برای درمان، وعده‌ی اعطای 36 میلیارد دلار انواع کمک‏ها را به مردم داد. این وعده روز 23 فوریه‌ی 2011 (4 اسفند 89) زمانی داده شد که چرخ صندلی چرخ ‏دار ملک به فرودگاه ریاض رسید. گاردین، روزنامه‌ی انگلیسی، همان روز نوشت: «با پول نمی‏توان جلوی انقلاب مردم را گرفت.»



2. با این‌که روز 20 اسفند به عنوان «روز خشم» تعیین شده بود اما روزهای پنجم و ششم اسفند در شهرهای القطیف، الاحسا و دمام تظاهرات مردمی برپا شد. مردم در این تظاهرات خواستار آزادی 9 متهم به عملیات تروریستی در پایگاه آمریکایی الخبر شدند. این 9 متهم از سال 1996 بدون محاکمه در زندان به سر می‏برند. در جده نیز مردم علیه فساد موجود در دستگاه حاکم تظاهرات کردند. در سیل اخیر جده حداقل 10 نفر کشته شدند که مردم، فساد موجود در ساخت زیربناها را دلیل آن می‏دانند. بلافاصله حکومت ریاض با حاکمان منامه اعلام کرد اگر توان کنترل اوضاع بحرین را ندارید ما این توان را داریم. روز سه شنبه 10 اسفند 30 تانک سعودی راهی بحرین شدند و فردای آن روز شاه این کشور کوچک راهی ریاض شد تا از ملک عبدالله عیادت کند و هماهنگی‏های لازم برای کنترل اوضاع به عمل آید.



3. با اوج‏گیری تظاهرات مردمی و سرایت آن به ریاض در روزهای 12 و 13 اسفند، 10 هزار نیروی امنیتی به سوی شرق عربستان گسیل شدند. وزارت کشور عربستان برگزاری هرگونه تظاهرات را ممنوع کرد و در بیانیه‌ی خود به نیروهای امنیتی اجازه داد به هر قیمت، حرکت‏های مردمی را سرکوب کنند. در مقابل جنبش جوانان آزاده ( الاحرار) روز پنج‌شنبه 10 مارس (19اسفند) را به عنوان روز خشم اعلام کرد. تظاهرات در شرق عربستان ادامه یافت و بالاخره حکومت ریاض مجبور شد یکی از خواسته‏های معترضان را اجابت کند. روز 15 اسفند، «شیخ توفیق العامر» از رهبران برجسته‌ی شیعه عربستان از زندان آزاد شد اما از سوی دیگر مفتی بزرگ سعودی، تظاهرات ضدحکومتی را حرام اعلام کرد و شورای مشورتی سلطنت نیز به همین مسأله صحه گذاشت. این اتفاقات روز دوشنبه 16 اسفند رخ داد.
در همین حال «سعودالفیصل»، وزیر امور خارجه‌ی عربستان گفت: «هر انگشتی که به سمت عربستان راز شود را قطع می‌کنیم.» وی هم‌چنین اعلام کرد: «بهترین راه برای حل مشکلات، گفت‌وگو است نه اعتراض.» بدین ترتیب وی با این چند جمله انقلابیون را تهدید کرد که ممکن است اتفاقی برای آنها رخ دهد که در لیبی و یمن رخ داد.


اعتراضات آینده‌ی عربستان فقط اعتراضات شیعی نیست و اهل سنت هم به آن‌ها پیوسته اند و 17 منطقه در عربستان از روز جمعه درگیر اعتراضات خواهند شد.

انجام این اقدام‌های داخلی اما خیال عربستان را از بابت انقلاب مردم راحت نکرد. آمریکا نیز نمی‏تواند در مقابل این موج ساکت بماند چرا که عربستان 12درصد نفت جهان را تولید می‏کند و در حال حاضر کمبود نفت لیبی و الجزایر را جبران نموده اما اگر ریاض دچار مشکل تولید این ماده‌ی حیاتی شود، جهان تکان خواهد خورد. بنابراین اقدام‌های پیش‌گیرانه از چندی قبل آغاز شده و در روزهای آینده هم ادامه خواهد داشت.


الف) خبرگزاری النخیل عراق به نقل از منابع آگاه فاش کرد که آمریکا، انگلیس، عربستان و العراقیه (به ریاست ایاد علاوی) در پی توطئه‏ای برای سرنگونی دولت مالکی بوده‏اند. براساس اسناد منتشره که روز 15 اسفند افشا شد، قرار بود روز 25 فوریه (7 اسفند) مخالفان دولت مالکی اعم از صدامی‏ها و سلفی‏ها از میدان التحریر بغداد به سوی رادیو تلویزیون رفته و پس از تسخیر آن و اعلام سقوط حکومت مالکی به سوی ساختمان نخست وزیری بروند و با کشتن مالکی، دولت اضطراری به ریاست ایاد علاوی و با پشتیبانی آمریکا تشکیل دهند. حمایت رسانه‏ای از این توطئه نیز برعهده‌ی شبکه‏های ماهواره‌ای الشرقیه و البغدادیه و برخی شبکه‏های محلی هم‌چون الرافدین ( متعلق به حارث الضاری رییس سلفی‏های متحد آمریکا) گذاشته شده بود. تدوین طرح توطئه در لندن انجام گرفته و حمایت مالی آن بر عهده‌ی ریاض بود. آن‌ها قصد داشتند با نفوذ در صف تظاهرات‌کنندگان حامی صدر که در اعتراض به وضع بد خدمات می‏خواستند به خیابان بیایند، به اهداف خود برسند که با درایت «آیت‏الله‌‏سیستانی» در منع تظاهرات، توافق مالکی و صدر برای به تعویق افتادن راه‌پیمایی صدری‏ها، این توطئه‌ی شوم خنثی شد. در مقابل جریان صدر، تظاهرات ضداشغالگری به راه انداخت تا نه تنها روحیه‌ی شیعیان بحرین و عربستان تضعیف نشود بلکه مصمم‏تر به راه خود ادامه دهند.


ب) روز یک‌شنبه سعدالحریری نخست وزیر سابق و «ژان قهوه‏چی» فرمانده‌ی ارتش لبنان به ریاض رفتند و با مقام‌های سعودی دیدار کردند. موضوع دیدار حریری با سعودی‏ها، تحولات جاری و آینده‌ی لبنان و موضوع مباحث بین قهوه‏چی و حاکمان ریاض، مسایل مرتبط با حزب‏الله بود. ریاض می‏خواست تضمین بگیرد که حزب‏الله به شیعیان عربستان کمک نکند و از این راه از ارتش لبنان یاری بگیرد. از طرف دیگر با حریری برای به آشوب کشیدن لبنان، هماهنگی کردند. در همان روز «سمیر جعجع» رییس حزب قوات لبنانی و دشمن سرسخت مقاومت اعلام کرد: «ما ضد سلاح حزب‏الله هستیم و مقاومت باید از سوی ارتش انجام شود نه یک حزب.» اگرچه فرماندهان ارتش کماکان در کنار حزب‏الله به دفاع از لبنان مشغول‌اند اما از چند روز قبل جریان حریری (بخشی از 14 مارس) هواداران خود را به حضور در خیابان فرا خوانده است.
این حضور قرار است روز 14 مارس (سال‌گرد ترور رفیق حریری) انجام شود اما نجیب میقاتی نخست وزیر جدید لبنان با افشای تلاش جریان حریری برای قرار دادن لبنان در زیر بند هفتم سازمان ملل متحد، پرده از خیانت‏های آنان برداشت.


تمامی این تلاش‏ها که با کمک مالی عربستان انجام می‏شود برای انحراف افکار عمومی از ریاض به بیروت و به انفعال کشاندن شیعیان کشور خود و بحرین از راه به انفعال کشاندن حزب‏الله است.


ج) در یمن اوضاع به سوی جنگ داخلی پیش می‏رود نظیر آن‌چه در لیبی بین حکومت و انقلابیون رخ داد. جبنش الحوثی که در نوامبر 2009 به کابوس ارتش بی‏تجربه‌ی سعودی تبدیل شد در بیانیه‏ای به تاریخ 16 اسفند از ارتش خواست به صف مردم بپیوندد. این درخواست زمانی بیان شد که «علی عبداله صالح» به ارتش دستور حمله از هوا و زمین را داده بود. روز دوشنبه بالگردهای ارتش یمن به مردم حمله کردند که در نتیجه 5 نفر کشته و 52 تن زخمی شدند. به این ترتیب انقلاب یمن وارد فاز مسلحانه بین حکومت و مردم شد. آمریکا و کانادا خواستار خروج اتباع خود شدند و حوثی‏ها در استان‏های شمالی یمن- محل سکونت خود- دست به تظاهرات زدند. با این حال دعوت از ارتش برای پیوستن به مردم به معنای آماده شدن حوثی‏ها برای مبارزه‌ی مسلحانه با حکومت است.


به دنبال حضور ارتش یمن در خیابان‌های چند شهر این کشور و اقدام به شلیک به سمت انقلابیون که به کشته‌شدن بیش از 10 نفر منجر شد، برخی از گروه‌های انقلابی هم برای دفاع از دست‌آوردهای خود به درگیری مسلحانه با ارتش یمن در شمال و جنوب این کشور روی آوردند.

در چنین فضایی اگر در عربستان انقلاب شود، حوثی‏ها خطری بزرگ در جنوب غربی سرزمین سعودی‏ها به وجود خواهند آورد که به دلیل درگیری حاکمان ریاض با داخل، توان کنترل آن را نخواهد داشت. از طرفی کماندوهای اردنی که در نوامبر 2009 به کمک ارتش سعودی آمدند نیز این بار کمکی نخواهند کرد، چرا که روز جمعه در اردن، روز خشم اعلام شده و آن‌ها باید از شاه کشورشان محافظت کنند. این احتمال وجود دارد که شهر مدینه‌النبی و سرزمین‏های بین این شهر مقدس تا مرز اردن نیز دست‌خوش اعتراض‌های مردمی ‏شود، با این‌که مردم این مناطق اکثریت اهل تسنن هستند.


د) آمریکا از عربستان خواسته تا به مخالفان قذافی، کمک مالی و تسلیحاتی برساند. این درخواست را الجزیره فاش کرده است. به نظر می‌رسد آمریکا می‏خواهد تا زمان بحرانی‌شدن اوضاع عربستان، وضعیت لیبی را تحت کنترل خود درآورد تا مجبور نباشد در دو جبهه درگیر شود. در این بین عربستان که از حمایت آمریکا سود می‏برد برای حفاظت از آینده‌ی خود، به آمریکا در تثبیت وضعیت لیبی کمک می‏کند.


هـ) روز 16 مارس (25 اسفند) در قطر، روز خشم اعلام شده است. قطری که با حکومت ریاض روابط حسنه‏ای ندارد و بارها حاکمان سعودی را به کودتا علیه امیر خود متهم کرده است. حتی چندی پیش، شایعاتی حاکی از کودتا علیه امیر قطر مطرح بود و آنان جریان 16 مارس را نیز تحریک شده از سوی عربستان می‏دانند. در کویت نیز روز سه‏شنبه تظاهرات شد و اگر شرایط تولید نفت در این کشور به خطر بیفتد، بر مشکلات آمریکا افزوده خواهد شد.


و) اوباما به ارتش آمریکا برای دخالت احتمالی در لیبی آماده باش داده است. دو ناو آمریکایی هم در سواحل لیبی حضور یافته و پیشنهاد پرواز ممنوع مطرح شده است. «راسمون» دبیر کل ناتو اعلام کرد اگر سازمان ملل قطع‌نامه صادر کند، منطقه‌ی پرواز ممنوع در آسمان لیبی تصویب می‏شود. وزارت خارجه‌ی فرانسه هم روز 16 اسفند اعلام کرد اتحادیه‌ی عرب با برقراری منطقه‌ی پرواز ممنوع در آسمان لیبی، موافق است. تمامی این‌ها برای آن است که وضعیت لیبی از این بدتر نشود.


«مایکل لو» استراتژیست آمریکایی در روزهای اول انقلاب بحرین و هشدار قذافی برای زدن چاه‏های نفت گفته بود که با توقف تولید نفت لیبی و الجزایر باید منتظر نفت 220 دلاری باشیم. برخی تحلیل‌گران معتقدند اختلال در تولید نفت عربستان و کویت می‏تواند نفت را به قیمت 300 دلار در هر بشکه نیز، برساند. بنابراین آمریکا وضعیت به‌وجود آمده در کشورهای دیگر را برای عربستان تحمل نخواهد کرد اما انجام گزینه‌ی نظامی نیز آسان نیست، چون مردم منطقه را علیه آنان تحریک می‏کند. در این بین آمریکا باید نگران پایگاه‏هایش در عراق و افغانستان نیز باشد تا مورد تهاجم گروه‏های طرف‌دار مردم منطقه قرار نگیرد. یکی از دلایل سفر روز یک‌شنبه‌ی رییس ارتش عربستان به تاجیکستان و پاکستان و سفر روز دوشنبه‌ی وزیر دفاع آمریکا به افغانستان را می‏توان همین مسأله دانست. به این ترتیب مواجهه‌ی عربستان با انقلاب مردم خود، بحرین، اردن، یمن و کرانه‌ی باختری و واکنش‏های حکام ریاض در منطقه و داخل کشور می‏تواند روزهای حساسی را رقم بزند. به‌ویژه آن‌که در مصر، تغییرات شتاب گرفته در 28 اسفند همه‏پرسی قانون اساسی نیز برگزار می‏شود. تمامی این تحولات برانگیزه‌ی مردم عربستان خواهد افزود که در مقابل سعودی‏های بپاخیزند.*




واژه کلیدی :عربستان و واژه کلیدی :امریکا و واژه کلیدی :خاورمیانه