بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱٢:٢٩ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٦ خرداد ۱۳۸۸

خبرگزاری فارس    ٢٣/٠٣/٨٨

منبع: ایراس


اواسط ژوئن 2009 در شهر یکاترینبورگ دو نشست‌های سران سازمان شانگهای و بلوک اقتصادی بریچ (برزیل، روسیه، هند و چین) برگزار خواهند شد که روسیه به عنایت به موقعیت ممتاز خود در این دو نشست به تقویت موقعیت خود در منطقه و سطح جهانی مبادرت کند. چندی پیش دمیتری مدویدیف، رئیس جمهور روسیه با دبیران شورای امنیت کشورهای عضو سازمان شانگهای ملاقات و طی سخنانی بر توسعه این سازمان به عنوان یکی از اولویت‌های سیاست خارجی روسیه تأکید کرد. شایان تأمل اینکه در راهبرد جدید امنیت ملی روسیه تا سال 2020 نیز تقویت و تحکیم این سازمان نیز به نحوی خاص مورد تأکید قرار گرفته است. اما، علت التفات شایان تأمل مسکو به سازمان همکاری‌های شانگهای چیست؟
مساحت عمومی کشورهای عضو سازمان شانگهای معادل سه پنجم قاره اورآسیا و جمعیت آن نیز یک چهارم جمعیت کره زمین است. یک چهارم ذخایر و تولید جهانی نفت، یک سوم ذخایر جهانی گاز و نیمی از ذخایر کشف شدة اورانیوم نیز در کشورهای عضو این سازمان قرار دارد. با عنایت به برنامه‌ریزی‌‌های صورت گرفته برای توسعه و تقویت این سازمان از جمله شکل‌دهی به نهادی خاص در حوزة انرژی در آن به نظر می‌رسد قدرت این نهاد به نحو روزافزونی در حال فزونی است.
به عنوان نمونه، در باب افزایش توان نفوذ‌گذاری این سازمان می‌توان به موضوع پایگاه هوایی «ماناس» قرقیزستان اشاره کرد. شایان یادآوری است که این سازمان در نشست سران خود در سال 2005 خواهان تخلیة این پایگاه از نیروهای آمریکایی به علت پایان مرحلة فعال عملیات نظامی در افغانستان شده بود. به همین واسطه بود که کشورهای غربی پس از این نشست و برگزاری رزمایش مشترک نیروهای حافظ صلح سازمان شانگهای بحث‌هایی را در خصوص احیای پیمان ورشو و ظهور قدرت «ضد ناتو»‌یی جدید مبادرت کردند. باید به این مهم نیز عنایت داشت که شکل‌گیری چنین ائتلافی در گسترة اورآسیا همیشه «کابوس» سیاستمداران غربی بوده است. زبیگنو برژینسکی در کتاب «صفحة شطرنج» در این خصوص آورده؛ «تشکیل ائتلاف با شرکت چین، روسیه و احتمالاً ایران بزرگ‌ترین محور تحولات آینده خواهد بود».
با این وجود، هنوز زود است که سازمان شانگهای به عنوان نیروی تمام عیار مقابلِ ناتو فرض شود. این سازمان از نظر نظامی از ناتو ضعیف‌تر است و تمام توان نظامی آن به مرکز منطقه‌ای ضد‌تروریستی و رزمایش‌های مشترک ضد‌تروریستی آن خلاصه می‌شود. اما این را نیز نباید از نظر دور داشت که در حال حاضر، فقط دو سازمان یعنی سازمان پیمان امنیت ‌جمعی و سازمان شانگهای می‌توانند با گسترش نفوذ آمریکا و ناتو مقابله کنند. ولی حوزة فعالیت و دامنة تأثیر این دو نیز واجد ویژگی‌ها و تفاوت‌های خاصی است. سازمان پیمان امنیت ‌جمعی که در حال افزایش توانمندی خود است، نسبت به سازمان شانگهای در عرصة بین‌المللی وزن کمتری دارد. با این وجود در آن، هیچ یکی از اعضاء در باب نقش برتر روسیه بحثی ندارند، در حالی که در سازمان شانگهای رهبری را می‌توان توزیع شده دانست.
هند، پاکستان و چین مدعای هژمونی آسیایی دارند و ادعاهای متقابل سرزمینی، مذهبی و هسته‌ای را نسبت به یکدیگر ایراد می‌کنند. بنابراین در داخل سازمان شانگهای انضباط «فولادین» شبیه به آنچه در ناتو جاری است، وجود ندارد. با این وجود، و با التفات به ضعف‌های مفرط کشورهای آسیای مرکزی، امور جاری در شانگهای را می‌تواند در بینش و سیاست روسیه و چین خلاصه دانست. اعضای سازمان شانگهای از زمان تشکیل آن در سال 2001، دورنمای توسعه این سازمان را به گونه‌های متفاوت پیش‌بینی می‌کردند. چین، سازمان شانگهای را به عنوان یکی از سازوکارهای اساسی سیاست خارجی خود در جهت گسترش نفوذ به آسیای مرکزی تلقی کرده و می‌کند. پکن در مورد نقش برتر و قابل ملاحظة خود در آیندة این سازمان یقین دارد، چرا که توان اقتصادی و نظامی این کشور نسبت به سایر اعضاء و حتی روسیه به نحو فزاینده‌ای در حال افزایش است.
دولت‌های آسیای مرکزی این سازمان را مکانیزمی برای حفظ موازنه و بازدارندگی میان دو کشور بزرگ روسیه و چین می‌دانند و همین مسئله، یکی از علل برخورد محتاطانه این کشورها و از حمله قزاقستان با ابتکار روسیه مبنی بر گسترش سازمان و از جمله پذیرش ایران است. روسیه همیشه طرفدار افزایش توان سیاسی سازمان بوده، زیرا این امر را عاملِ مؤثری در جهت برقراری جهان جدید چند‌قطبی می‌داند. برگزاری مشترک نشست‌ سران سازمان شانگهای و نشست سران «بریچ» در یکاترینبورگ در دورة ریاست روسیه بر سازمان شانگهای می‌تواند مؤیدی بر این مدعا باشد. این دو نهاد در‌بر‌گیرندة بزرگترین مراکز رشد اقتصادی و نفوذ سیاسی در جهان هستند. مسایل مهم جهانی مانند مقابله با تروریسم بین‌المللی، چگونگی تأمین امنیت انرژی و غیره نمی‌توانند بدون مشارکت این کشورها حل شوند. بنا‌بر‌این، راه‌کار بهینه توسعة سازمان شانگهای در معماری جدید جهانی، تبدیل تدریجی آن به اتحادیة نظامی- سیاسی کارآمدی است که بتواند به اعضای خود و همسایگانش در گسترة اورآسیا ضمانت‌های امنیت و سیاسی واقعی بدهد.




واژه کلیدی :روسیه و واژه کلیدی :سازمان شانگهای