بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ٥:٠٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٤ شهریور ۱۳۸٧

روزنامه جمهوری اسلامی


اسرائیل امروزه به خاطر شکست اصول امنیتی خود با بحران چند جانبه ای روبروست شروع این بحران به جنگ سال 1346 باز می گردد . و با وقوع پنج تحول مهم در منطقه این بحران افزایش یافت و در نهایت با جنگ تیر ماه سال 1385 پایان یافت .
بیداری و مبارزه ملتهای عربی و فلسطینی اسرائیل را در اجرای طرحهای صهیونیستی خود در فلسطین در تنگنای عجیبی قرار داده است . این امر مهاجرت گسترده یهودیان از فلسطین را به دنبال داشته است رهبران جنبش صهیونیستی علیرغم اشغال و مصادره اراضی فلسطین و آواره ساختن ساکنان اصلی آن از فراهم ساختن صلح و امنیت برای شهرک نشینان ناتوان مانده اند. سیاستهای رهبران صهیونیستی به افزایش بی ثباتی و نا امنی منجر شده است .
از آنجا که اصول امنیتی اسرائیل بر فرضیه ها و مفاهیم فرهنگی غیر قابل تغییر استوار شده است امکان تغییر و اصلاح آن وجود ندارد. تمرکز بر اصول و مفاهیم انسانی به جای تمرکز بر زورگوئی می تواند راه نجاتی برای خروج اسرائیل از بحران باشد.
سیاست زور که سازمانهای صهیونیستی از نخستین روزهای تشکیل اسرائیل بر آن تمرکز کرده اندـ و هم چنان وجود دارد نیزـ دشواریهای متعددی را ایجاد کرده است . بسیاری از اسرائیلی ها اعتماد و اطمینان خود را نسبت به این رژیم از دست داده اند. چرا که اسرائیل از تامین امنیت و آرامش برای آنان ناتوان مانده است ... گزارش اول کمیته « بلگراد » عملکرد رهبران اسرائیل را در ششمین جنگ اسرائیل در تیرماه سال 1385 بسیار ضعیف توصیف کرد . کمیته نظارت بین المللی نیز سهل انگاری های بسیاری را متوجه جبهه داخلی اسرائیل ساخت . تحقیقات مختلف کمیته های قضائی وجود فساد گسترده و انحرافات اخلاقی بین رهبران رده اول ارتش را فاش ساخت .
چشم انداز عملیات سازش « نواف الزرو » رئیس بخش یهودی مطالعات و تحقیقات فلسطینی ـ اسرائیلی در روزنامه « الدستور » مقاله خود را پیرامون چشم انداز عملیات سازش عربی ـ اسرائیلی و موضعگیری اسرائیل نسبت به آینده و مرزهای فلسطین و بازگشت پناهندهگان ارائه داد به گفته وی شروع فعالیتهای سیاسی برای برقراری صلح به چند سال پیش باز می گردد زمانی که عربها در نشست سران بیروت در سال 1381 و نشست سران ریاض در سال 1386 پیمان صلح منعقد کردند از سوی دیگر اظهارات و پیشنهادات متعدد آمریکا و اسرائیل برای گشودن دریچه های سیاسی به روی صلح در شرایطی مطرح می شود که واشنگتن در تنگنای داخلی و خارجی قرار گرفته است .
به اعتقاد وی فعالیتهای اخیر امریکا برای ارائه راهکارهای جزئی در برخورد با پرونده فلسطین چون نقشه راه و کمیته رهبری جهانی شباهت بسیاری به سیاست آمریکا در اوائل دوران ریاست جمهوری بوش پدر دارد. البته همه راهکارهای ارائه شده از سوی امریکا جنبه پوشالی و نمایشی داشته است و در نتیجه با محافظه کاری و مخالفت اسرائیل روبرو گردید. اسرائیل اخیرا با اعلام پذیرش مشروط خواستار اعمال تغییرات در این راهکارها شده است و بر عادی سازی روابط در زمینه صلح تاکید می کند.
محقق با تاکید بر اهمیت نقش تحریم عادی سازی از سوی کشورهای عربی و جنبش مقاومت اسلامی فلسطین برای شکست طرحهای سلطه جویانه صهیونیستی آمریکائی در منطقه عربی و منطقه خاورمیانه اظهار داشت که مذاکرات درباره صلح دیر زمانی است که به بن بست رسیده است . همه پیمان نامه هائی که با نظارت آمریکا یا نظارت جهانی بین فلسطین و رژیم اشغالگر منعقد گردید در نتیجه اقدامات اسرائیل از جمله کشتار تخریب و شهرکسازی از درجه اعتبار ساقط شده است .
به اعتقاد محقق دوران صلح با اسرائیل پایان یافته است . سران اسرائیل از بن گوریون اشکول الی مائیر بیگن رابین شامیر باراک نتنیاهو شارون و اولمرت با صراحت اعلام کرده اند که صلح با عربها وجود نخواهد داشت . پیمان اسلو مرده است و سازش دائم با فلسطینی ها غیر ممکن است .
محقق نسبت به خطر اهداف صهیونیستها از جمله طرح اشغال ساخت دیوار حائل ساخت شهرکهای یهودی نشین در کرانه باختری و مصادره 55 تا 60 درصد از اراضی کرانه باختری و یهودی سازی آن هشدار داد به گفته وی تخریب تاسیسات زیربنائی فلسطین و تاسیس اردوگاههای گروهی فلسطینی با هدف اجبار فلسطینی برای چشم پوشی از حقوق قانونی صورت می گیرد.
رهبران اسرائیل میان دیدگاههای چند جانبه توراتی بن گوریون در سال 1316 و طرح خاورمیانه بزرگ و سیاستهای دولت امریکا درباره خاورمیانه جدید پیوند برقرار کرده اند. سخنان رهبران اسرائیل از جمله نخست وزیر اسرائیل « ایهود اولمرت » و وزیر جنگ سابق اسرائیل « شاوول موفاز » درباره ترسیم مرزهای اسرائیل طی دو سال آینده به معنای باقی مانده شهرک های مرکزی یهودی نشین و اشغال قدس و نهر اردن می باشد. این امر از طریق مذاکره با فلسطینی ها صورت نمی گیرد بلکه با اقدامات یکجانبه اسرائیل تحقق خواهد یافت .
تحولات اخیر فلسطین که به ساخت مجتمعات مسکونی جداگانه در غزه و کرانه باختری منجر گردید سوالات بسیاری را درباره استقلال و برپایی دولت فلسطین و سرنوشت نقشه راه و طرح برپایی دو دولت فلسطینی و اسرائیل برانگیخته است وجود چشم انداز سیاسی برای تشکیل کشور فلسطین در آینده با توجه به بحرانی شدن شرایط داخلی فلسطین بعید است . ماموریتهای متعدد فوری که به سربازان فلسطینی محو ل شده است نشان از وخامت شرایط داخلی فلسطین دارد. هدف از انجام این ماموریتها آشتی و همزیستی گروه های مقاومت و ایستادگی در برابر طرحهای اسرائیل برای جداسازی کرانه باختری از نوار غزه می باشد. این در حالی است که در گذشته تمامی تلاشها برای دستیابی فلسطین به استقلال بوده است .
طرحهای اعلام شده از سوی آمریکا و اسرائیل برای معرفی فلسطین به عنوان یک کشور خلع سلاح شده فاقد حاکمیت و دارای مرزهای موقتی در واقع به عنوان جایگزینی برای عملیات سازش مطرح شده است این به معنای نادیده گرفتن مساله فلسطین و حقوق قانونی ملت فلسطین است . طرحها و برنامه های امنیتی سیاسی و استراتژی مطرح شده از سوی اسرائیل چندان جدید نیست بلکه به عنوان طرحهای قدیمی مضامین و اهداف اساسی صهیونیستی را در بر می گیرد. البته در صورت وجود طرحهای استراتژیک و عزم سیاسی در کنار مقاومت و پایداری ملت فلسطین شکست این طرحها امکان پذیر می باشد.
براساس دیدگاه صهیونیستی با بازگشت پناهندگان فلسطینی کاملا مخالفت می شود و اسکان فلسطینی ها را به عنوان راه حل نهائی این مساله مطرح می سازد. این دیدگاه در چارچوبی از سوی همه جریانهای سیاسی اسرائیل تایید شده است و تا به امروز هیچ تغییری در آن حاصل نشده است .
خطرات ساخت دیوار جدائی نژادی از سوی مقامات اشغالگر که با هدف تحقق طرحهای شهرک سازی رژیم صهیونیستی در کشور فلسطین منطقه واقع بین دریا و رود و محاصره ملت فلسطین در سرزمین فلسطین و جدا ساختن آن از هویت و ماهیت عربی و جداسازی مناطق داخلی صورت می گیرد. براین اساس کرانه باختری و نوار غزه از منطقه فلسطین اشغالی 1948 جدا می شود و کرانه باختری را از نوار غزه جدا می کنند . با ساخت مجتمعات مسکونی یهودی نشین و دیوارهای اساسی و جاده های کمربندی کرانه باختری را جدا می شود و براساس قراردادهای درازمدت محدودیتهای جغرافیائی و سیاسی را بر فلسطین تحمیل می کنند.
نقش نظامی ها در تصمیمات سیاسی
دکتر « نظام برکات » استاد علوم سیاسی دانشگاه علوم اجرائی در مقاله خود به بررسی نقش سازمان نظامی در تصمیم گیریهای سیاسی اسرائیل و سیر تحول این سازمان که در سالهای قبل از تاسیس این رژیم در سال 1948 م تاسیس گردید پرداخت . وی با بررسی عوامل تاثیر گذار در روند گسترش و کاهش نقش این سازمان به بررسی تاثیر گذاری این سازمان در زمینه های سیاسی امنیتی و اجتماعی پرداخت .
ایفای نقش سازمان نظامی اسرائیل مانند سایر کشورها به ارتش و نیروهای مسلح محدود نمی شود. سازمان نظامی اسرائیل مراکز و گروههای داخلی جامعه اسرائیل از جمله وزارت دفاع ارتش سازمانهای مرتبط با آن چون سازمانهای امنیتی و گارد مرزی سازمانهای اطلاعات نظامی و سیاسی مراکز تحقیقات استراتژیک صنایع نظامی پایگاههای هسته ای شهرکهای نظامی و سازمانهای جوانان از جمله « جدنال و ناحال » را تحت پوشش خود قرار می دهد.
برخورداری سازمان نظامی اسرائیل از سابقه استقلال اتحاد و قدرت برای نفوذ در همه زمینه های حیاتی جامعه اسرائیل نقش کلیدی این سازمان را در تحقق دکترین امنیتی اسرائیل و تحکیم اعتقاد به اهمیت قدرت نظامی در تحقق اهداف اسرائیل آشکار می سازد.
عوامل متعدد در رشد و توسعه سازمان نظامی اسرائیل نقش داشته اند که از آن جمله می توان به وضعیت امنیتی اسرائیل اصول صهیونیستی میراث فرهنگی یهودیان اشاره داشت . در اصول و میراث فرهنگی یهودیان بر اهمیت زور و مبارزه در تحقق اهداف صهیونیستی تاکید شده است . به همین علت نیروها و نخبگان نظامی در مدیریت بحران جایگاه مهمی را دارا می باشند. علاوه بر این دو دستگی و عدم یکپارچگی جامعه اسرائیل اعطای اختیارات گسترده به سازمان نظامی اسرائیل برای رویاروئی با بحران حمایت نظامیان از این سازمان به عنوان عوامل موثر در گسترش نقش سازمان نظامی اسرائیل مطرح بوده است .
در مقابل عوامل دیگری چون برقراری رژیم سیاسی قدرت سازمانهای سیاسی در استخدام نیروهای نظامی ـ که از تبدیل این نیروها به نگهبانان منزوی جلوگیری کرده است ـ توان اجرائی سازمان نظامی و مقامات سیاسی موضعگیریهای مسالمت آمیز در منطقه کاهش اهمیت سازمان نظامی اسرائیل با توجه به وجود تهدیدات ناشی از درگیری عربی اسرائیلی ظهور گرایشهای جدید در سیاستهای اسرائیل برای سیطره اقتصادی و سیاسی در منطقه از طریق طرحهای خاورمیانه جدید یا خاورمیانه بزرگ شکاف عمیق بین اردوگاه صلح و جنگ در اسرائیل و عقب نشینی های اخیر این سازمان نقش سازمان نظامی اسرائیل را به نحو چشم گیری کاهش داده است .
با این حال علیرغم تلاش مسولان اسرائیل برای کاهش نقش این سازمان سازمان نظامی در نظام سیاسی اسرائیل نقش اساسی و تاثیرگذاری دارند. سلطه سازمان نظامی اسرائیل بر سازمانهای امنیتی جمع آوری اطلاعات سلطه بر مراکز مطالعاتی استراتژیک ایفای نقش در وضع اصولی کلی سیاستهای داخلی و خارجی کشور مشارکت در اقدامات و ساختارهای امنیتی و مسالمت آمیز با کشورهای مجاور بر نقش اساسی این سازمان در نظام سیاسی اسرائیل اشاره می کند. سازمان نظامی اسرائیل هم چنین نقش فعالی را در زمینه امنیتی هم چون ارائه دکترین امنیت ملی اسرائیل تشکیل نیروهای نظامی آموزش و آماده ساختن نیروهای نظامی برای جنگ و انجام ماموریتهای مختلف که از سوی مقامات سیاسی به آنها محول شده است ایفای می کند. البته نباید نقش تاثیرگذار این سازمان را در زمینه های اجتماعی و اقتصادی نادیده گرفت .
اگرچه اعمال اصلاحات و تغییرات متعدد بعد از شکست اخیر جایگاه سازمان نظامی را تضعیف کرده است اما این سازمان هم چنان برای تحقق وحدت جامعه و نیروهای اسرائیل بر شیوه نظامی و حتی عملیات نظامی محدود پافشاری می کند.
تحولات اخیر قدرت سازمان نظامی اسرائیل را در مدیریت بحران آشکار ساخت . اما ظهور گرایشهای جدید و افزایش نقش مقامات سیاسی در کنترل امور نظامی سازمان نظامی اسرائیل را به سمت استفاده گسترده از سلاحهای نظامی سنتی به علت عدم دستیابی به سلاحهای پیشرفته سوق داده است .
به اعتقاد محقق در مرحله اخیر شاهد مخالفت گسترده جوانان اسرائیل با خدمت نظامی در مناطق اشغالی هستیم . جوانان اسرائیل امروزه خواهان زندگی مرفه هستند. در حالی که در داخل اسرائیل بررسی ها پیرامون نقش سازمان نظامی اسرائیل جایگاه آن در تصمیم گیریها با توجه به نبود متون قانونی ادامه دارد. ناکامی سازمان نظامی اسرائیل در تحقق اهداف امنیتی و عقب نشینی این سازمان در برابر تهدیدات منطقه اعتماد مردم را از این سازمان سلب کرده و درخواست آنها را برای کاهش نقش این سازمان افزایش داده است .
بخشی از جامعه اسرائیل به این نتیجه رسیده است که حفظ سازمان نظامی افزایش هزینه های نظامی و تورم را دربرخواهد داشت . بنابراین رژیم اسرائیل جز نادیده گرفتن بخشی از بودجه دفاعی افزایش ارتباطات استراتژیک با ایالات متحده برای کاهش بحران در منطقه از طریق ورود به عملیات سیاسی ندارد.
بازتاب درگیریها در اقتصاد اسرائیل در بررسی پیامدهای درگیری اسرائیل با فلسطین و کشورهای عربی در آینده اقتصاد اسرائیل لازم است فاکتورهای متعددی چون تشکیل کشور اسرائیل نقش استراتژیک پیشرفتهای اقتصادی اسرائیل تاثیر جنگ در اقتصاد اسرائیل روابط اقتصادی اسرائیل و کشورهای عرب تاثیر و آینده حمایتهای خارجی از اقتصاد اسرائیل مورد توجه قرار بگیرند.
نویسنده با اشاره به سرفصلهای مهم تاریخی در دوران درگیری عربی اسرائیل به تجاوز اسرائیل در سال 1327 اشاره کرد . در نتیجه این اقدام اسرائیل توانست بر 70 درصد از فلسطین سلطه یابد . با وقوع جنگ در سال 1346 بر همه سرزمین فلسطین سینا بلندی جولان و جنوب لبنان سیطره یافت . اما با وقوع جنگ 1352 خسارت های بسیاری به اقتصاد اسرائیل وارد شد و رژیم اسرائیل مجبور به عقب نشینی از طرحهای استراتژیک خود شد.
به اعتقاد محقق رژیم اسرائیل از توسعه طلبی های نظامی در راستای اهداف اقتصادی بهره برداری کرده است . و در شش سال گذشته به پیشرفت اقتصادی چشم گیری دست یافته است . روابط و مناسبتهای اقتصادی با سایر قاره ها برقرار نموده است . و این در حالی است که هم چنان از کمکهای سخاوتمندانه اقلیتهای یهودی ساکن ایالات متحده امریکا فروش اوراق بهادار در بازارهای جهانی ـ که با خرید گسترده یهودیان مواجه شده است ـ و حمایت های مالی ایالات متحده امریکا در قالب کمک حمایتهای مالی و اعطای وام و... بهره می برد.
بنا به نظر محقق اگرچه اشغال جنوب لبنان جنبش مقاومت اسلامی لبنان را تضعیف نمود اما اسرائیل در نهایت آرامش و خونسردی به تثبیت جایگاه و موقعیت خود در سرزمین فلسطین اشغالی پرداخت . اما با شروع انتفاضه فلسطین در سال 1366 نگرانی های امنیتی اسرائیل افزایش یافت و خسارتهای بسیاری به اقتصاد اسرائیل وارد شد . و از سوی دیگر پیامدهای اقتصادی مثبتی را برای اقتصاد فلسطین به همراه داشت .
طولی نکشید که شرایط با امضای پیمان اسلو در سال 1372 تغییر یافت . پیمان اسلو برای اقتصاد اسرائیل به منزله گردنبند نجات بوده است . اما به علت شروع انتفاضه اقصی در 1379 مقاومت جنبش مقاومت اسلامی لبنان در تیر ماه 1385 خسارتهای بسیاری به اقتصاد اسرائیل وارد شد . به نحوی که جهانگردی در سال 1385 در مقایسه با 1384 54 درصد کاهش یافت کاهش رشد اقتصادی اسرائیل در سال 1386 به 38 درصد توقف فعالیتهای اقتصادی مهاجرت بیش از 1 5 میلیون اسرائیلی تخلیه شرکتهای متعدد از دیگر نتایج شکست اسرائیل در جنگ لبنان بوده است . از سوی دیگر هزینه های جنگ برای اسرائیل بیش از 5 میلیارد دلار هزینه داشته است .
علیرغم رشد اقتصادی گسترده اسرائیل اما این رژیم هم چنان به عنوان یک رژیم اشغالگر با ساکنانی اندک و بازارهای محلی محدود شناخته می شود. رژیمی که از زمان تاسیس ظالمانه خود منابع و ثروتهای اقتصادی بسیاری را تصاحب کرده است .
درآمد سرانه اسرائیل که در بالاترین سطح قرار دارد با کشورهای صنعتی برابر است . درآمد سرانه در اسرائیل از درآمد سرانه در کشورهای عربی بالاتر است و به عنوان یک استراتژی در جذب یهودیان مطرح می باشد اما این درآمد سرانه بدون تکیه بر کمکهای خارجی به ویژه آمریکا تداوم نخواهد داشت . کمکهای سالانه امریکا به 6 ـ8 میلیارد دلار می رسد.
بودجه های مالی هنگفت نگرانی سیاستمداران و کارشناسان سیاسی اسرائیل را به دنبال داشته است . چرا که این امر تحقق خودکفایی اقتصادی را برای اسرائیل ناممکن می سازد. براین اساس اسرائیل اقدام به گسترش بازارهای خود نموده است .
مقامات اشغالگر از سال 1327 سیاست مصادره اراضی کشاورزی را در فلسطین اشغالی در پیش گرفته و از سال 1346 با کنترل بازارهای کرانه باختری و نوار غزه آنها را در انحصار اقتصاد و تولیدات خود قرار داده و تولیدات فلسطین را نابود کرده اند. صادرات و واردات را تحت کنترل خود قرار داده اند.
بنا به گزارش مقامات اسرائیل نرخ تبادلات تجاری اسرائیل با کشورهای عربی به 190 میلیون دلار می رسد و این در حالی است که نرخ واردات اسرائیل از کشورهای عربی در سال 1385 مبلغ 69 میلیون دلار بوده است . البته اسرائیل با مصر و اردن منطقه خلیج فارس و شمال افریقا نیز تبادلات تجاری برقرار کرده است .
منبع : نداالقدس شماره 102




واژه کلیدی :اسرائیل-2