بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱:٠٠ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٦ امرداد ۱۳۸٧

القاعده پس از ۲۰ سال

 فرانکفورتر الگماینه
ترجمه : شیرین کسرائى

دریکى از روزهاى ماه آگوست ۱۹۸۸ مردم پیشاور پاکستان نام القاعده را براى اولین بار شنیدند. تشکیلاتى که ابتدا در پوشش مبارزه با ارتش سرخ و با هدف و منظور عقب راندن ارتش شوروى سابق از افغانستان به وجود آمد ‎/ این سازمان در سال ۱۹۸۸ بر اساس تصمیم «اسامه بن لادن» و زیر نظر «عبدالله عزام» مدرس وى در دانشگاه جده و همچنین یکى از اعضاى شبکه موسوم به الجهاد مصر تشکیل شد ‎/
هسته اولیه شبه نظامیان القاعده را ۳۰۰ نیروى جوان که بعدها به عنوان افغان هاى عرب شناخته شدند تشکیل دادند. این افراد اولین گروهى بودند که زیر نظر بن لادن و عبدالله عزام آموزش دیدند ‎/
با وجود اینکه اسامه بن لادن طرح تشکیل این گروه را ابتدا در افغانستان پى ریزى کرد اما وى سازمانى را متعاقباً در شهر جده عربستان سعودى که موطن اصلى وى بود به وجود آورد.«پیتر برگن» نویسنده کتاب اسامه بن لادنى که من مى شناسم ( The osame bin ladan I know ) تاریخ تأسیس سازمان القاعده را ماه آگوست۱۹۸۸ ذکر کرده است ‎/
«عبدالبارى عطوان » نویسنده کتاب «تاریخ سرى القاعده» (The secret History of the al - Qaida) سال تأسیس آن را نیز همین ۱۹۸۸میلادى مى داند. سالى که در آن اولین پیمان سه جانبه امنیتى میان سیستم اطلاعاتى سه کشور امریکا، پاکستان وعربستان بسته مى شود و سازمان سیا و سازمان اطلاعات سعودى ها براى اولین بار در باره تسلیح و تجهیز همان عرب هاى افغان توافق مى کنند. اسامه بن لادن، در سال ۱۹۸۶قبل از تشکیل سازمان القاعده به دنبال یافتن جایگاهى در مناطق مختلف افغانستان بود ‎/ دو سال بعد وى دفترى را فراهم کرد تا خانواده سربازانش در آنجا از مرگ نجات یابند ‎/ وى نام این جایگاه را القاعده نامید ‎/
بن لادن مدت ده روز در شهر پیشاور پاکستان به رایزنى پرداخت و سرانجام در آگوست ۱۹۸۸میلادى تصمیم نهایى خودرا براى تأسیس سازمان القاعده گرفت. البته این شاهزاده سعودى را که آن موقع هنوز تحت حمایت امریکا و برادرانش در عربستان بود جمعى از چهره هاى مصرى همراهى مى کردند که با الهام از تفکر افرادى مثل سید قطب بحث خواستار تشکیل حکومت دینى با قرائت خاص خودشان را دنبال مى کردند.
پس از شش سال که ارتش شوروى از افغانستان عقب نشینى کرد عناصرالقاعده از یکدیگر جدا شدند. سپس اسامه بن لادن همراه «ایمن الظواهرى» تبعه مصر که در آن زمان گروه الجهاد را رهبرى مى کرد و بعداً به عنوان رهبر ایدئولوژى القاعده مطرح شد ،راه خویش را از رژیم هاى عربى جدا کردند. درواقع این نقطه جدایى بن لادن از خاندان سعودى است. بن لادن در سال ۱۹۸۹پس از کشته شدن «عبدالله عزام» مربى و مراد خویش به عربستان رفت .از آنجایى که وى قبلاً بر ضد فساد کاخ سلطنتى عربستان و همچنین استقرار نیروهاى امریکایى در دومین جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱به عنوان اشغالگران خارجى سخن گفته بود رژیم عربستان وى را در بازداشتگاه خانگى قرار داد. با آنکه برادران و عموزادگان او همچنان شبکه بزرگ اقتصادى را در دست داشتند و به عنوان سرمایه گذاران بزرگ در صنعت ساختمان سازى شناخته مى شدند اما بن لادن نام شاهزاده مطرود را پیدا کرد و راه بازگشت او به میان پرنس هاى سعودى بسته شد. 

از تشکیل ارتش چریکى تا سازمان تروریستى
اسامه بن لادن پس از امضاى یک قرارداد صورى میان سازمان جهاد به رهبرى ایمن الظواهرى در نهمین سال تشکیل القاعده مجبور شد خارطوم پایتخت سودان را در اثر فشار دولت سعودى به دولت البشیر ترک نماید. او به افغانستان بازگشت و ترجیح داد با یارى پاکستانى ها سازمان القاعده را در افغانستان استقرار دهد ‎/ القاعده با آن که هیچ گاه علیه بزرگترین دشمن جهان اسلام یعنى اسرائیل وارد عمل نشده اما از شعار آزادى قدس به عنوان یک ترفند براى فریب مسلمانان استفاده کرده است ‎/ وقتى شاخه تندروهاى مصر از الجهاد به القاعده پیوستند بن لادن و الظواهرى براى جذب نیروهاى مبارز دیگر در فوریه ۱۹۹۸سازمانى با عنوان مبارزه با یهودیان تشکیل دادند ‎/
مدتى القاعده با همین روش تبلیغات سیاسى و کمک هاى مالى که از نقاط مختلف کشورهاى عربى جمع آورى مى کرد به فعالیت خود ادامه داد اما این گروه اولین آزمون ارتش چریکى را در آگوست ۱۹۹۸ به نمایش گذاشت ‎/ درحالى که حدود یک دهه از حضور نیمه مخفى بن لادن در پیشاور پاکستان و تشکیل القاعده مى گذشت، اولین اقدام تروریستى به رهبرى وى در سفارت امریکا در نایروبى و دارالسلام صورت گرفت ‎/ در پى این حادثه بیل کلینتون رئیس جمهورى وقت امریکا دستور داد به تأسیسات القاعده در افغانستان و سودان حمله نظامى انجام شود ‎/ در این حمله شمار زیادى از مردم کشته شدند که تعداد آنها به ۲۰۰نفر رسید اما شبکه گردانندگان القاعده جان سالم به در بردند. پس از این هر عملیات تروریستى بویژه در کشورهاى غربى و عربى را به این سازمان نسبت مى دهند. بزرگترین پرونده براى این سازمان ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱میلادى بسته شد، وقتى که چهار هواپیما حامل ۱۹ نیروى انتحارى با حمله به برج هاى دوقلو در نیویورک باعث کشته شدن شمار زیادى از امریکایى ها شدند ‎/ در این حمله بیش از ۳ هزار نفر جان خود را از دست دادند. اما روشن ترین رد پاى القاعده پس از افغانستان و پاکستان در جنگ فرقه اى ۵ ساله عراق نمایان شد وقتى که جمعى از همراهان دیروز بن لادن با یارى دلارها و جوانان ماجراجوى عرب این کشور را به کارزار بزرگ قتل عام شیعیان و مردم بى گناه عراق تبدیل کردند.
آخرین گزارش ها حکایت از آن دارد که شبکه مؤسسان القاعده و در رأس شان اسامه بن لادن در همان نقاطى پنهان شده اند که در دهه ۹۰ آن را به عنوان پناهگاه شان برگزیدند، با این حال نقاط استقرار این گروه به اندازه سیاست قدرت هاى خارجى در افغانستان و عراق رمز آلود است.




واژه کلیدی :القاعده و واژه کلیدی :تروریسم و واژه کلیدی :وهابیت و واژه کلیدی :سلفی‌گری