بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱٢:۳۸ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٦ امرداد ۱۳۸٧

سیاست برترى جویانه دهلى

آلن لامبال

ترجمه : حسین قنبرى


هندى ها مى گویند با یک میلیارد و دویست میلیون نفر جمعیت دیگر بیش از این نمى توانند در جهان با بى توجهى روبه رو شوند. هر چند جایگاه این کشور با چین قابل مقایسه نیست اما نقش دهلى نو در امور جهان هر روز بحث انگیز مى شود.
هند از زمان استقلالش در سال ۱۹۴۷ تا کنون همواره در پى بالا بردن جایگاه بین المللى خود بوده است اما مشکلات درونى آن موانعى را بر سر سیر صعودى این کشور پدید آورده است که در این میان مى توان از شورش هاى متعددى که در آن صورت مى گیرد نام برد. علاوه بر منطقه مناقشه برانگیز کشمیر، جنبش هاى استقلال طلبانه و جدایى طلب و توسل به اقدامات تروریستى در ایالت آسام و سایر ایالات هاى شمال شرقى مشکلاتى جدى براى دهلى نو پدید مى آورد. همچنین شورش هاى مائوئیست ها در مرکز و شرق هند نیز در حال گسترش است. با همه این اوصاف هند مدعى است که تا حدودى در مقابله با این شورش ها موفق عمل کرده اما آنچه پیداست این امر نیز چه از لحاظ انسانى و چه از لحاظ مالى هزینه هاى هنگفتى براى دهلى نو در پى داشته است.
از سوى دیگر نباید رودررویى این کشور با سازمان هاى افراطى که نیروهاى شبه نظامى و حتى نظامى فراوانى را جذب خود کرده اند را فراموش کرد.
درست است که ۸۵۰ میلیون هندو و ۱۶۰میلیون مسلمان تا کنون توانسته اند زندگى مسالمت آمیزى با هم داشته باشند اماگاهى اوقات درگیرى هایى نیز میان این دو جامعه به بهانه هاى مختلف صورت مى گیرد و در مجموع مى توان گفت که گسست فرهنگى و دینى میان این دو جامعه هنوز به طور کامل برطرف نشده است و به نظر مى رسد با رشد جمعیتى مسلمانان که نسبت به هندو ها بیشتر است این تنش ها در آینده بیش از گذشته مشاهده شود. بر خلاف گرایش به هندوئیسم، گرایش به اسلام که در هند بسیار مشاهده مى شود روز به روز برتعداد مسلمانان مى افزاید.
پس از حوزه فرهنگ، بیشترین تحولات در عرصه اقتصاد هند نمایان شده است. هند از اوایل سال هاى ۱۹۹۰ به سمت خصوصى سازى پیش رفت، امرى که چینى ها از مدت ها پیش به آن روى آورده بودند ‎/ تولید ناخالص داخلى این کشور هم اکنون بیش از هزار میلیارد دلار است که با آهنگ کمترى نسبت به چین در حال رشد است و رشد ۹ درصدى آن نیز در مقایسه با رشد جمعیتش ناکافى به نظر مى رسد.
هند تلاش مى کند که به عنوان قطب بیوتکنولوژى، صنعت دارویى، تولید نرم افزار و صنعت هوا و فضا شناخته شود در این راستا موشک هایى با برد ۳۵۰۰ کیلومتر را با موفقیت در ۱۲ آوریل ۲۰۰۷ آزمایش کرده است ‎/ نمونه دیگر قدرت هند در صنعت فضایى پرتاب چهار ماهواره تنها با یک موشک است که در ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۷ انجام گرفت.
هند براى رونق اقتصادى خود سیاست ایجاد مناطق اقتصادى ویژه را در دستور کار خود قرار داده است تا از این راه بتواند سرمایه گذارى هاى خارجى را به سمت خود جلب کند و با این اقدامات ایجاد شغل کرده و صادراتش را نیز افزایش دهد. اما در اجراى این سیاست که با تصرف اراضى کشاورزى براى ایجاد مناطق ویژه اقتصادى همراه است گاه شاهد اعتراضات شدیدى بوده است.
تضادهاى دو حریف شبه قاره
زخم اختلاف هاى تاریخى دو کشور شبه قاره بار دیگر سر باز کرده است.
پاکستان همواره به عنوان مانعى بر سر هند در راه اجراى کامل طرح هاى منطقه اى و تا حدودى جهانى بوده است. به عقیده تحلیلگران سیاسى، اسلام آباد همیشه از جنبش هاى استقلال طلبانه در کشمیر و سایر نقاط هند حمایت کرده است. در واقع هند، پاکستان را به این متهم مى کند که در سوء قصد هاى صورت گرفته در سراسر خاک هند نقش داشته است و حتى خود اسلام آباد از طریق سرویس هاى ویژه اطلاعاتى و سایر ارگان ها سوء قصد هایى را سازماندهى مى کند .پاکستان نیز در مراکز بین المللى ادعا کرده است که هند بویژه در کشمیر حقوق بشر را نقض مى کند و کمک هایى را به شورشیان بلوچستان پاکستان کرده است. اتهاماتى که هنوز هم بین دو کشور رد و بدل مى شود.
آتش بس اعلام شده در ۲۵ نوامبر ۲۰۰۳ بسیار شکننده است و هیچ پیشرفتى در حل و فصل مناقشات و درگیرى ها بر سر کشمیر مشاهده نمى شود؛ منطقه اى که در بخش تحت کنترل هند آن هنوز هم سوء قصد هایى دیده مى شود.
البته برخى همکارى ها میان دهلى نو و اسلام آباد وجود دارد ‎/ ارتباطات تلفنى منظم میان ستاد هاى ارتش زمینى و ملاقات میان فرماندهان محلى نیروهاى شبه نظامى از مدتها پیش وجود دارد و سازمان هاى امنیتى دریایى و ساحلى اطلاعات خود را با یکدیگر مبادله مى کنند.
اما اقدام اخیر دولت موهان سینگ در انعقاد پیمان دوستى با امریکا همه جوانه هاى اعتماد پاکستان را پژمرده ساخت. اسلام آباد مى گوید هند دیگر به تعهدات خود مبنى بر تبادل فهرست تأسیسات هسته اى دو کشور که در سال ۱۹۸۸ پیشنهاد و در سال ۱۹۹۱ به تصویب رسید پایبند نیست. هند برپایه این پیمان متعهد شده که به تأسیسات هسته اى یکدیگر حمله نکنند. از سوى دیگر هند و پاکستان توافقاتى را در زمینه آزمایش موشک هاى بالستیک و مبارزه مشترک علیه تروریسم دارند که به نظر نمى رسد هندى ها به طرز رضایت بخشى به آنها پایبند بوده باشند. در سایه این بدبینى ها مبادلات تجارى میان هند و پاکستان نیز همچنان محدود مانده است.
على رغم مقاومت پاکستان، هند تلاش مى کند خود را به عنوان یک قدرت منطقه اى در جنوب آسیا مطرح کند. هند با استفاده از موقعیت، جمعیت و اهمیت تجارى و اقتصادى خود، خواه ناخواه توانسته است شرکاى تجارى براى خود بدست آورد و سلطه خود را افزایش دهد.
دولت مان موهان سینگ همواره بیش از آن که به دیپلماسى چند ملیتى در سازمان همکارى منطقه اى آسیاى جنوبى که هفت کشور پاکستان، بنگلادش ، نپال، بوتان، سریلانکا ، مالدیو و هند را شامل مى شود متوسل شود، مذاکرات دوجانبه با همسایگان خود را در اولویت قرار داده است.
هم اکنون دهلى نو از طریق بندر چابهار در ساخت جاده ها و راه آهن در خاک افغانستان فعالیت دارد تا از این راه بتواند به کشورهاى آسیاى مرکزى دسترسى داشته باشد. محصولات تولید شده در افغانستان از طریق خاک پاکستان به هند وارد مى شود اما محصولات تولید شده در هند این امکان را ندارد که از طریق خاک پاکستان وارد افغانستان شود. علاوه بر این به علت بى ثباتى طولانى مدت پاکستان و افغانستان و خطرات موجود بر سر حمل و نقل زمینى از طریق این کشور ها، هم اکنون هندى ها در مذاکره با دولت کرزاى در پى یافتن روش هاى دیگرى براى حضور در کابل است.

سیاست خارجى هند در ماه هاى اخیر بسیار مناقشه انگیز شده است. دولت مان موهان سینگ به اتخاذ تصمیم هایى بى سابقه در عرصه دیپلماسى مبادرت کرده که موجى از واکنش و نقد جناح هاى داخلى و برخى دولت هاى خارجى را در پى داشته است ‎/ مهم ترین این تصمیم ها، پیمان هسته اى او با دولت آمریکا است که کابینه هند را تا مرز سقوط پیش برد. مقاله حاضر در پى ارائه تصویرى از موقعیت جدید هند است که بخش پایانى آن اکنون پیش روى شما است
قدرت نظامى هند
هند در تکمیل نقش فزاینده خود در زمینه سیاست و اقتصاد بین الملل، کلکسیونى از امکانات دفاعى مطابق با توانایى هاى مالى و فنى خود فراهم آورده است. این کشور با اختصاص سه درصد از تولید ناخالص ملى خود به امور دفاعى، درصدد تبدیل به یکى از قدرتمندترین ارتش هاى جهان از لحاظ نفرات و همچنین سطح کیفى و کمى تجهیزات و تسلیحاتش است.
صنعت دفاعى هند بر مجموعه اى از شرکتهاى دولتى و زرادخانه هایى مبتنى است که تسلیحات نظامى را براى هر سه ارتش زمینى، هوایى و دریایى این کشور تولید مى کنند. البته برخى از برنامه هاى تولید سلاح این کشور با شکست یا تأخیرهاى طولانى نیز همراه بوده است. اصلى ترین کارخانجات تسلیحات دریایى هند در بمبئى و کلکته قرار دارند. هم اکنون دهلى نو در حال ساخت ۲۵ ناو جنگى است. با این که صنعت دفاعى این کشور به ویژه به کمک بخش هاى خصوصى در حال توسعه است اما هند هنوز مجبور است بسیارى از تسلیحات و تجهیزات نظامى مورد نیاز خود را از کشورهاى دیگر وارد کند و در این راه روسیه به عنوان یکى از مهمترین کشورهاى تأمین کننده این تسلیحات مطرح شده است و به راحتى دانش ساخت برخى سیستم هاى دفاعى از جمله هواپیما را در اختیار دهلى نو قرار مى دهد. این دو کشور همچنین همکارى هایى را در زمینه تولید مشترک تجهیزات نظامى از جمله موشک آغاز کرده اند ؛ اما با این حال همچون بخش هاى غیر نظامى، فناورى غربى به شدت مورد تقاضاى هند است. اسرائیل و کشورهاى غربى نیز هر روز در حال افزایش سهم خود از بازار تسلیحات هستند. به عنوان مثال امریکایى ها در سال ۲۰۰۶ یک ناو جنگى و شش هلى کوپتر نظامى به هند فروختند ؛ امرى که تا چند سال پیش قابل باور نبود. همچنین مذاکراتى نیز براى فروش ۱۲۶ جنگنده جدید براى تجهیز نیروى هوایى هند میان دهلى نو و واشنگتن صورت گرفته است.
ارتش زمینى هند هم اکنون بیش از یک میلیون و دویست هزار نفر نیرو دارد و مجهز به سلاح هاى نسبتاً پیشرفته اى است. شرکت واحدهاى نظامى هند در عملیاتهایى علیه شورش هاى جدایى طلب کشمیر، استقلال طلبان و خودمختارى خواهان ایالتهاى شمالى شرقى در حال افزایش است اما با این اوصاف ارتش زمینى این کشور از کمبود حدود یازده هزار افسر رنج مى برد.
نیروى هوایى هند از جنگنده هاى پیشرفته اى همچون میگ ۲۹ و SU30 برخوردار است که از روسیه خریدارى و در پایگاه هاى متعددى در سراسر این کشور مستقر شده است. همچنین دستیابى به هواپیماهاى روس که مجهز به سیستم هاى پیشرفته رهیابى است قدرت نظامى این کشور را چند برابر کرده است.
نیروى دریایى هند نیز از یک ناو هواپیمابر ساخت روسیه و همچنین شش زیردریایى فرانسوى - اسپانیایى برخوردار است. همچنین ساخت یک پایگاه دریایى امکان واکنش سریع به این کشور را مى دهد.
ساخت سلاح هاى هسته اى در هند بویژه در ارتش زمینى و هوایى این کشور در حال گسترش است و در آینده نیز ساخت این نوع سلاح ها در نیروى دریایى آغاز خواهد شد. هند همچون پاکستان تصمیم گرفته است تا براى مدتى آزمایش هاى هسته اى خود را به حالت تعلیق درآورد اما برنامه موشک هاى بالستیک دور برد این کشور همچنان به قوت خود باقى است. ماهواره هاى غیر نظامى هند مى توانند کاربرد نظامى نیز به خود بگیرند ‎/ اولین ماهواره کاملاً نظامى این کشور در اوت ۲۰۰۷ به فضا پرتاب شد و با این اقدام به جمع کشورهاى داراى قدرت فضایى نظامى پیوست. از دیگر برنامه هاى فضایى این کشور یک سیستم دفاع ضد موشکى است که اقدامات ساخت آن آغاز شده است.
با تمام توصیفاتى که از قدرت نظامى هند به عمل آمد این کشور از ناهماهنگى در زمینه فرماندهى نیروهاى سه گانه اش رنج مى برد. این کشور به طور کامل از یک ستاد مشترک ارتش قدرتمند و کامل برخوردار نیست و داراى فرمانده ستاد ارتش نیست و به نظر مى رسد سه نیروى ارتش زمینى، هوایى و دریایى هند مشکلاتى را براى هماهنگى کامل برنامه ها و تمرین هایشان دارند. همچنین فرماندهى راهبردى هند که هدایت سلاح هاى هسته اى این کشور را در اختیار دارد به نظر نمى رسد به طور کامل عملیاتى باشد. این وضع به علت فاصله کم میان هند و پاکستان، زمانى که واکنش هسته اى موشکى میان دو کشور ضرورى باشد کاملاً به ضرر هند خواهد بود.
على رغم این پیشرفت ها، نظامى ها چندان در ساختار تصمیم گیرى دولت هند وارد نشده اند و مقامات سرویس قدرتمند دولتى هند خواستار حفظ تسلط خود هستند هرچند توانایى آنها در زمینه امنیتى و دفاعى ضعیف است.
دانشمندان دفاعى هند به نظر مى رسد بیش از پیش در فرآیند تصمیم گیریها دخیل شده اند ‎/ چنان که رئیس جمهورى این کشور نیز یک مهندس سابق تسلیحات و متخصص امور موشکى است.
هند با امضاى قراردادهاى امنیتى با امریکا نگرانى قدرت هاى همسایه اش بویژه چین، روسیه و پاکستان را برانگیخته است. اعضاى سازمان همکارى شانگهاى نیز آشکارا بسته شدن پایگاه هاى نظامى امریکا در آسیاى مرکزى را خواستار شده اند. در این شرایط تلاش هند براى تقویت پایگاه هوایى Farkhor تاجیکستان توسط نیروهاى ارتش زمینى و هوایى هند حاکى از اراده دهلى نو براى تضمین حضور هر چند موقتى و حاشیه اى در آسیاى مرکزى است امرى که باعث نگرانى اسلام آباد و ایجاد تنش هایى میان هند و پاکستان شده است.
هند تمرین هاى مشترک نظامى در خاک خود و خارج از مرزهاى خود با امریکا، انگلیس، فرانسه، روسیه، آفریقاى جنوبى و ایران انجام داده است و در نظر دارد تمریناتى را نیز با سنگاپور، مغولستان و ازبکستان انجام دهد.
ضعف هاى بنیادى
با آنکه هند داراى برخى ابزارهاى قدرت نظیر جمعیت عظیم، جوان، پویا و بویژه تحصیلکرده، فناورى پیشرفته در برخى بخش ها از جمله انرژى هسته اى و فضایى و مجهز به سلاح هسته اى است اما ضعف هاى بنیادینى نیز دارد. وابستگى این کشور به انرژى همچنان به قوت خود باقى است ‎/ هند مجبور است نفت و گاز مورد نیاز خود را به صورت گسترده وارد کند. رقابت جهانى هم در این زمینه بسیار پرهزینه شده است و روز به روز نیز بیشتر مى شود که مطمئناً تراز تجارى این کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
هند همچنین باید راه حلى براى ناآرامى در کشمیر یا جنبش هایى که در ایالت هاى شمال شرقى و شرقى این کشور صورت مى گیرد و خواهان ملحق شدن به پاکستان یا کسب استقلال هستند پیدا کند.
هنوز راهى طولانى باقى مانده است تا هند به جمع قدرت هاى برتر جهان بپیوندد. سیاست هاى دولتمردان این کشور در ماه هاى اخیر روابط احزاب و دولت را متشنج کرده است. این بى ثباتى مى تواند برنامه هند را که قصد دارد در سال ۲۰۲۰ در جایگاه قدرت برتر اقتصادى جهان قرار گیرد دچار مشکل سازد. هند خواستار آن است که جهان قدرت این کشور را به رسمیت بشناسد و به همین منظور عضویت در شوراى امنیت سازمان ملل متحد به عنوان یکى از اهداف عمده دستگاه دیپلماسى دهلى نو قلمداد مى شود اما بدون شک یکى از لوازم دستیابى به این هدف بهبود سیاست داخلى و خارجى دولت است.




واژه کلیدی :هند