بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ٧:٢٧ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٧ امرداد ۱۳۸٧

جنگ قدرت پنهان در مصر

هادى محمودى

**************


قاهره، دیگر پایتخت آرام جهان عرب نیست. اوضاع امنیتى این کشور با خطراتى فزاینده در دو بعد سیاسى و اقتصادى روبرو شده است. نیروهاى سیاسى و اپوزیسیون این کشور با رهبرى جنبش اخوان المسلمین بردبارى خویش را در برابر دولت مبارک از دست داده اند و همزمان با آن فقرا و اقشار کم درآمد این کشور سر به شورش برداشته اند. موج بى سابقه اعتصابات کارگرى و خشم مردمى درباره افزایش قیمت ها و پائین بودن دستمزها در طول ماه هاى گذشته به اقدامات خشونت آمیز فراوان منجر شد که قربانیانى نیز برجاى گذاشت تا حدى که حتى شرکاى اروپایى وامریکایى مبارک زنگ خطر را به صدا در آورده واعلام کردند که این سیاست استفاده از چماق براى سرکوب فقرا ممکن است فاجعه هاى بزرگتر بیافریند. آنها حتى ابراز نگرانى کردند که این درگیرى ها احتمال دارد ارکان نظام و نخبگان حاکم بر این کشور مانند ارتش را بر آن دارد تا در فکر سناریوهاى دیگرى باشند. اما شاید آنچه بیش از این وقایع، آینده این کشور بزرگ خاورمیانه را مبهم ساخته، افول حیات رئیس جمهور ۸۰ ساله این کشور است. یعنى همان چیزى که ابراهیم عیسى مدیر روزنامه الدستور به اتهام افشاى آن چندماه حبس را در کنار چهار همکار سردبیرش متحمل شد.
شمارى از تحلیلگران رابطه اى عمیق میان تنش هاى اجتماعى و سیاسى با تضعیف موقعیت سیاسى مبارک مى بینند و معتقدند که دست کم تحرک جنبش هاى اپوزیسیون این کشور واکنشى به پروژه انتقال قدرت است. آنها مى گویند حسنى مبارک آشکارا در پى زمینه سازى براى روى کار آمدن جمال مبارک به جاى خودش است.
به باور این ناظران نخبگان متحد رئیس جمهور از جمال مبارک حمایت مى کنند تا حدى که خطر رویارویى با افکار عمومى را در خصوص نامزدى فردى که درباره وى اتفاق نظر وجود ندارد پذیرفته اند.
البته شکى در این نیست که موضوع تاریخى و مهم «تعیین جانشین مبارک» در همان کاخ ریاست جمهورى رقم خواهد خورد و در نهایت از میان حلقه شرکاى او یکى بر این منصب خواهد نشست، اساساً اپوزیسیون این کشور نیز با این انگیزه پیش نمى رود که جانشین ریاست جمهورى مصر را تعیین کنند هنوز هم گروه هاى مخالف مانند اخوان المسلمین با وجود شهرت تاریخى از ابزارهاى قدرت کافى براى تأثیرگذارى در امور کلان حکومتى بى بهره اند.
اما در هر حال این سخن زبانزد افکارعمومى مصر است که عصر حاکمیت افسر دیروز نیروى هوایى به سر آمده است تا حدى که برخى تحلیلگران این کشور گفته اند در انتخابات بعدى ریاست جمهورى مصر حسنى مبارک هشتاد ساله به جاى خود یکى دیگر از یاران سیاسى خویش را به میدان خواهد آورد. 

پروسه انتقال قدرت از حسنى مبارک به جانشینان او اکنون به یک بحران در این کشور تبدیل شده است. این پروسه چه مسیرى را طى خواهد کرد شواهد حاکى از این است که رئیس جمهور کهنسال مصر براى اولین بار سنت هاى اسلاف خویش را که جانشین رهبرى را از میان زبدگان نظامى و امنیتى برمى گزیدند کنار گذاشته و این بار به سیره و سنت امرا و پادشاهان عرب اقتدا کرده است. در حالى که خود مبارک و هر دو رهبر پیش از او - سادات و ناصر - هر دو از جرگه نظامیان این کشور بودند اما مبارک گویى بر آن است تا قدرت را به فرزند ارشد خویش جمال انتقال دهد.
براین اساس در حالى که طى این ۳۰ سال سابقه نداشته است که مبارک، معاون رئیس جمهور داشته باشد او اکنون جمال ۴۳ ساله را در این جایگاه نشانده است.
فرزند مبارک برخلاف پدر خویش که خاستگاه نظامى داشت به جرگه مردان اقتصادى تعلق دارد به همین جهت دوستان سرمایه گذار او در چهار سال اخیر به امید انتقال آرام قدرت از پدر به پسر، حضورى گسترده در اقتصاد مصر پیدا کرده اند. وى سابقاً کارمند یک بانک سرمایه گذارى بود و حسنى مبارک در سال ۲۰۰۰ میلادى وى را به دبیر خانه حزب حاکم آورد. نفوذ وى از آن زمان تاکنون به طور قابل ملاحظه اى در داخل حزب و در ترسیم سیاست اقتصادى مصر افزایش یافته است. تا حدى که برخى ناظران مى گویند جمال در تشکیل دولت کنونى در سال ۲۰۰۴ میلادى نقش مهمى ایفا کرد و با مداخله او بود که شمارى از بازرگانان برجسته در این کابینه عضویت دارند. در بین اعضاى کمیته سیاستگذارى حزب ملى حاکم بر مصر که جمال مبارک ریاست آن را به عهده دارد شمارى از بانکداران و بازرگانان برجسته حضور دارند.
لکن در داخل مصر ماجراى ورود جمال به عرصه سیاسى دردسرساز شده است. بسیارى از مصرى ها از سیاست هاى دولت و رهبران برجسته حزب حاکم بر این کشور که با جمال مبارک ارتباط دارند انتقاد مى کنند و مى گویند حاصل اولین حضور فرزند کم تجربه رهبر مصر، موج تورم و رکودى است که مصر را آبستن شورش سنگین سیاسى ساخت.
در هر حال آنچه پیداست مصر در برهه گذار از سه دهه حکومت امنیت محور مبارک به دوره جدید با شرایط خطیرى دست و پنجه نرم خواهد کرد. اهمیت رکن ریاست جمهورى براى همه بازیگران داخل و خارج مصر پیداست، این نهاد کانون قدرت در مصر است و هر تزلزلى در این نهاد به وجود آید شیرازه امور سیاست به هم خواهد ریخت به همین دلیل امروز در نگرانى نهادهاى حامى مبارک مثل ارتش، پلیس و حزب حاکم دموکراتیک ملى، قشرهاى دیگرى مانند بازرگانان و جمعیت دیوانسالارى این کشور نیز سهیم هستند.
آمریکایى ها و دوستان خارجى مبارک بى آنکه اعلام کنند دراین دوره انتقال چشم امید خویش را به نقش نهاد قدرتمند ارتش دوخته اند. گویى آنها در مرور تاریخ این کشور دریافته اند که همه رؤساى جمهور مصر از هنگام سرنگونى نظام سلطنتى در سال ۱۹۵۲میلادى زندگى حرفه اى خود را به عنوان افسران ارتش آغاز کرده اند. البته ارتش درباره جانشینى مبارک، هرگز موضعگیرى علنى نکرده است. اما سخن ارتش و پلیس در عرصه سیاست این کشور فصل الخطاب است.




واژه کلیدی :مصر