بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱٠:٠۸ ‎ق.ظ روز شنبه ٥ امرداد ۱۳۸٧

حزب خلق

در کتاب آغاز و فرجام جنبشهای سیاسی در افغانستان در باره ی حزب خلق مطالبی نوشته شده است که فشرده ی آن در این جا نقل می شود.


« حزب خلق، توسط دکتر عبدالرحمان محمودی در سال 1329 هجری شمسی (= 1950میلادی ) همزمان با حزب وطن به طور غیر رسمی تأسیس شد. این حزب از نظر اجتماعی و تشکیلاتی با حزب ویش زلمیان و حزب وطن تا حدی شبیه بود و اهداف اعلام شده ی آن از نظر سیاسی با اهداف احزاب مذکور تفاوت چندانی نداشت. مبارزه در راه احقاق حقوق مردم، دموکراسی، تأسیس احزاب سیاسی، آزادی بیان و مطبوعات، تفکیک متوازن قوای ثلاثه در نظام دولتی و مبارزه برای از بین بردن خط مرزی دیورند، میان افغانستان و پاکستان، از جمله اهداف حزب خلق بودکه درشماره ی اول نشریه ی ندای خلق، انعکاس یافته بود. متن مرامنامه ی حزب خلق به این شرح است : مرامنامه ی حزب خلق : 1- حزب خلق یک حزب ملّی است که بر اساسات معلومه ی دموکراسی بنا یافته است. 2 - تبلیغ و تفهیم دین مبین اسلام را به خلق و اصلاح اعمال را به اساس اسلام یگانه عامل کامیابی و پیشرفت خود می داند. 3- چون حزب خلق یک حزب دموکراسی حقیقی است فلهذا، برای تأمین غایه ی حقیقی دموکراسی یعنی حکومت خلق توسط خلق و برای خلق مبارزه می کند. 4 - حزب خلق اساس حکومت را متّکی بر اصولات دموکراسی مستند بر یک شورای اساسی و آزاد و محترم و انتخابات آزاد، تأمین تعادل اساسی در بین قوای ثلاثه دانسته و برای نیل به این آرزوی مقدس و مشروع سعی می کند. 5 - تأمین عدالت اجتماعی در حقوق و محاکم ، رفع مظالم از خلق، تأمین یک حیات اجتماعی مأمون و مصؤون، نشر معارف عمومی، تأمین یک حیات صحی اساسی، تأمین آزادی فکر و بیان و نشرات، تولید عدالت اجتماعی در کار و ارتقای حقوق سیاسی از وظایف اساسی و اولیه ی حزب است. 6 - حزب خلق تمام وظایف اجتماعی خویش را که در ماده ی پنج متذکّر است بانشر قوانین اساسی دموکراسی و ناشی از افکار عمومی خلق تأمین کرده و لذا ، نشر، ایزاد، تعدیل و اصلاح قوانین و تأمین عدالت اجتماعی و مساوات قانونی و سیاسی را توسط قانون از و ظایف مهمه ی خود می شمارد. 7 - فداکاری در راه حفظ تمامیت خاک وطن، فرض اولیه ی حزب خلق بوده ، با تمام عواملی که این هدف مقدّس را تهدید کند مبارزه و جان نثاری را فرض خود می شمارد. 8 - حزب خلق وحدت ملّی را اساس فرایض خود قرار داده و لذا تمام افرادی را که در حدود سیاسی افغانستان زیست می نمایند بلا تفریق نژاد، زبان، و رنگ و پوست همه را یک وجود واحد شناخته و در مقابل قانون دارای حق مساوی دانسته و هرگونه امتیازخواهی و تفرق جویی را منافی عدالت اجتماعی و اساسات دموکراسی می داند. 9 - حزب خلق، کار را یگانه عامل سعادت دانسته، بیکاری را ننگ و عار شمرده و لذا برای تولید دستگاه های کار در سرتاسر مملکت، رهنمایی خلق به کار توسط تعلیم و تربیه ی عصری، تأمین عدالت اجتماعی در کار ، حقوق کارگر، رفع اسارت و استثمار در ساحه ی کار، تأمین حقوق کارگر در زمان کار و بیکاری و تضمینات اجتماعی در کار را توسط قانون فرض خود دانسته و پیشرفت در کار و اخذ مقام را مربوط به هیچ نوع امتیاز شخصیت و قومیت ندانسته بلکه فقط و فقط مهارت و فداکاری و استعداد در کار را اساس پیشرفت و احراز مقامات مناسب قبول می کند. 10 - حزب خلق بر خلاف تأمین منافع فردی، دفاع از حقوق فرد و آزادی فردی نبوده، ولی کسانی که به نام دفاع از حقوق و آزادی فردی، به صورت غیر مشروع فعالیت نموده، سعادت فرد و جمعیت را تهدید می نمایند ، منفعت جو شناخته شده و به اساس قوانین دموکراسی با آنها مبارزه و معامله می نماید.11 - کسانی که به اعمال و رفتار نا مشروع کسب مال و جاه کرده و آن را وسیله ی تحکّم برخلق سازد و عمداً برخلاف مصالح عمومی کارکند، خاین ملّی شناخته و تأمین عدالت اجتماعی و استرداد حق را در این موارد، حزب خلق فرض اساسی خود می شناسد. 12 - حزب خلق وفاداری خویش را به اساسات دموکراسی و مشروطیت شاهی اسلامی، از فرایض خود دانسته و لذا تأمین تعادل حقیقی را در بین قوای ثلاثه، با تقنین و روشن ساختن حدود حقوقی در اجتماع و تشریح وظایف دولت و ملّت را وجیبه ی خود می شمارد. 13 - اصلاح و تعدیل امور اجتماعی، تأمین عدالت اجتماعی در اخذ هر گونه مالیات، محصولات و فعالیت های اجتماعی، تأمین عدالت در تطبیق قوانین، عدم قایل شدن به هیچ گونه امتیازات در امور اجتماعی، مالیات و تکالیف عامه ی اجتماعی، اصلاح جریان امور به نفع خلق ،از وجایب اولیه ی حزب است. 14 - آزادی در فعالیت های اجتماعی، اساس و فرض اولیه ی حزب بوده و لذا آزادی تجارت و کسب، صنایع و اتخاذ مسلک را در هر رشته، اساس دموکراسی قبول نموده، و مبارزه با هر گونه انحصارات شخصی و فردی که منافع خلق را تهدید می کند، فرض اولیه ی حزب است. 15 - حفظ روابط حسنه با همسایگان (تا جایی که مخل حقوق و آزادی و ناموس ملّی نباشد) اطاعت به قوانین عامه ی بین المللی، تأمین و اطاعت اساسات اولیه ی حقوق بشر، تا جایی که با قوانین دین مبین اسلام مخالف نباشد و همکاری در راه صلح و سلم عمومی را، حزب خلق از فرایض اولیه ی خود شمرده و از هر گونه همکاری درین راه دریغ نخواهد نمود. 16- تأمین آزادی و حقوق طبیعی بشر یعنی مصؤونیت حیات، مسکن، مراودات، آزادی فکر و بیان و نشرات و آزادی در فعالیت های اجتماعی را اصل حقیقی و فطری حساب نموده و لذا هر گونه تجاوز را به این حقوق فطری و طبیعی بشر، استبداد وتجاوز شمرده و مبارزه با هر گونه استبداد رأی و عمل را فرض اولیه و اساس فعالیت حزبی حساب می کند. 17-تشکیلات حزب، وظایف شعبات مرکزی و ولایتی، نشر و اصلاح و تعدیل قانون اساسی، تشکیلات اساسی دولت، قانون انتخابات، قانون تفریق وظایف مأمورین، قانون کار و کارگر و عملی ساختن آنها و تأمین عدالت اجتماعی در هر ساحه توسط قانون از وظایف اساسی حزب بوده ، و به اساس جریانات معلومه ی دموکراسی تأمین می شود. 18 - دخول در زمره ی اراکین حزب، با پابندی به اخلاق حزبی یعنی فداکاری در راه تأمین وظیفه، رشادت، ثبات اخلاقی در راه نشر و تفهیم اساسات اسلامی و حزبی و دموکراسی و تأمین حقوق عامه، حاصل شده و دیگر نوع امتیاز و فرقی را حزب، مخالف عدالت اجتماعی حساب می کند. 19 - قانون وظایف داخلی حزب، شرایط قبول در اراکین حزب، اخطار و تهدید و حتی اخراج از حزب، تعیین رئیس و اراکین حزب و تشکیلات آن، با استشاره ی مجلس عمومی حزب به عمل آمده و اطاعت اساسات آن وظیفه ی هر فرد است .20 - هر فردی که دارای تابعیت افغانی بوده باشد ، به شرط این که در سوابق آن مخل اساسات حقوق عامه چیزی نباشد، بلا امتیاز داخل حزب شده می تواند. 21 - سن افرادی که داخل حزب می شوند، باید از هجده کم نباشد .22- اشخاصی که داخل حزب خلق می شوند بایست ماهوار مبلغ ده افغانی جهت تقویه و پیشبرد امور حزبی، تأدیه نماید، کذا خرید یک سهم از اسهام صحنه ی خلق نیز حتمی است. تبصره : - اشخاص فقیر و نادار به صواب دید هیأت منتخبه ، مستثنی خواهند بود. 23- اصلاح ، تعدیل، حذف و یا ایزاد مواد به مرامنامه ی هذا، به کثرت آرای مجلس عمومی حزب مربوط است (ولی هیچ ماده ای که منافی حقوق و آزادی عامه و یا وحدت ملّی و یا خلاف دیانت اسلام و تهدید به حدود سیاسی افغانستان باشد طرح و قبول شده نمی تواند.) 24- افرادی که در حزب خلق داخل می شوند به کلمات ذیل قسم یاد می کنند: من به نام خدای پاک و ناموس سوگند یاد می کنم که به تمام مواد اساسنامه ی حزب خلق صادق بوده و برای پیشبرد امور حزبی از هیچگونه فداکاری دریغ ننمایم، و در صورت خروج از حزب نیز اسرار حزب را محفوظ نگاهدارم و الله بالله تالله . (1) حزب خلق از نظر ترکیب اجتماعی نسبت به ویش زلمیان فراگیرتر بود و مانند حزب وطن موضع نسبتاً مشخّص و روشن تری داشت. مهمترین وجه تمایز حزب خلق از حزب وطن در این بود که حزب وطن دارای شعارهای همه جانبه ی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بر اساس اندیشه ی اعلام شده ی سکولاریزم بود و به اصطلاح چپی ها در موضع بورژوازی ملّی قرار داشت و حزب خلق که متشکّل از روشنفکران، پیشه وران و دکانداران بود با شعارهای نسبتاً تندتر از طبقه ی اصناف حمایت می کرد و به ایجاد تغییرات و استقرار دموکراسی بر اساس دین اسلام توجه داشت. هفته نامه ی ندای خلق ارگان نشراتی حزب غیر رسمی خلق بود که روز دوشنبه 12 حمل سال 1330 (= 15 سپتامبر 1951 ) آغاز به کار کرد و پس از نشر 29 شماره در آستانه ی انتخابات دوره ی هشتم مجلس شورای ملّی به جرم چاپ مرامنامه ی حزب خلق در سرطان 1330 (= جنوری 1952 میلادی) مصادره گردید. صاحب امتیاز ندای خلق دکتر عبدالرحمان محمودی، مدیر مسؤول آن انجینیر (= مهندس ) ولی احمد عطایی داماد محمودی و همکاران وی عبدالحمید مبارز، محمد یوسف آیینه ، نور محمد و محمد نعیم شایان بودند. این هفته نامه با تیراژ حدود 1500 نسخه به زبان های فارسی و پشتو چاپ می شد. در سال 1331 در اثر تظاهراتی که در اعتراض به نتیجه ی انتخابات دوره ی هشتم مجلس شورای ملّی صورت گرفت بساط حزب خلق نیز مانند حزب ویش زلمیان و حزب وطن جمع شد. دکتر عبدالرحمان محمودی، دکتر محمد رحیم محمودی، محمد عظیم محمودی ، امان الله محمودی، دکتر نصرالله یوسفی، محمد نعیم شایان، نور علم مظلوم یار میدانی، محمد یونس مهدی زاده، محمد سلیمان مهدی زاده، عبدالحمید مبارز و محمد یوسف آیینه از جمله ی سرا ن حزب خلق زندانی شدند. تعداد اعضای حزب خلق را حدود 200 نفر ذکر کرده اند که اسامی عده ای از اعضای سرشناس آن به شرح زیر است : دکتر عبدالرحمان محمودی، مولانا خال محمد خسته، محمد نعیم شایان کارمند وزارت مالیه، مهندس ولی محمد عطایی، دکتر نصرالله یوسفی، دکتر عبدالرحیم محمودی، محمد عظیم محمودی و محمد امان محمودی برادران دکتر عبدالرحمان محمودی، عبدالحمید مبارز، محمد یوسف آیینه، نور محمد تایپیست ( ماشین نویس )، محمد اسلم، وکیل برنج فروشی ها، دکتر عبدالله واحدی، استاد دانشگاه، انجنیر (= مهندس) فقیر محمد لودین، محمد اسلم، یکی ازمدیران معارف دوره ی امان الله خان (تحصیل کرده ی فرانسه ) ، نور علم مظلوم یارمیدانی، محمد یونس مهدی زاده، محمد سلیمان مهدی زاده. دکترعبدالرحمان محمودی رهبر و ایدئولوگ حزب خلق در سال 1288 هجری شمسی (= 1909 میلادی ) درکابل دیده به جهان گشود. محمودی از قبیله ی مومند بود که بستگانش اکثراً برنج فروش بودند. او یکی از نخستین پزشکان فارغ التّحصیل از دانشکده ی طب دانشگاه کابل بود که در ابتدا عضو حزب ویش زلمیان به شمار می رفت. محمودی در سال 1328 نمایندة مردم شهر کابل در مجلس شورای ملّی شد و حزب خلق را در سال 1329 (= 1950 ) تأسیس کرد. نامبرده بعد از انتخابات دوره ی هشتم شورای ملّی در سال 1330 به اتهام رهبری تظاهرات تحریک آمیز ضد دولتی همراه با سایر رهبران سیاسی مانند میر غلام محمد غبار زندانی شد و به مدت ده سال در زندان به سر برد. محمودی در سال 1344 چند ماه بعد از رهایی از زندان وفات کرد . مرامنامه ی حزب خلق ادعاهای کمونیستها را در مورد گرایش مارکسیستی داشتن دکتر محمودی باطل می سازد ، چرا که تبلیغ و تفهیم اسلام در بند دوم این مرامنامه از اهداف اصلی و از وظایف مهم حزب قرار داده شده است و این با عبارات مصلحت اندیشانه و حتّی منافقانه ای چون احترام به اسلام یا پیروی از اساسات دین مقدس اسلام فرق دارد . بنا بر این کمونیست شدن برادران دکتر محمودی نمی تواند دلیلی بر کمونیست بودن او نیز باشد.» (2) ------------- پانوشت ها : 1- آغاز و فرجام جنبشهای سیاسی در افغانستان، ص 202 الی 207. 2- همان منبع ، ص 202 – 212 . 3- منبع : مصباح زاده ، سید محمد باقر، آغاز و فرجام جنبش های سیاسی در افغانستان، شرکت کتاب شاه محمد، چاپ اول، کابل، سال 1384، ص 236 .




واژه کلیدی :افغانستان و واژه کلیدی :احزاب