بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ٩:٢۳ ‎ق.ظ روز شنبه ٥ امرداد ۱۳۸٧

سایت پیام آفتاب             ١۴/٠٩/٨۶

احزاب سیاسی ازبکستان

 


الف- احزاب قانونی:


 حزب دموکراتیک خلق ازبکستان

 

حزب کمونیست ازبکستان پس از استقلال این کشور به «حزب دموکراتیک خلق ازبکستان» تغییر نام داد. رهبری این حزب به عهده ی اسلام کریم اف است. این حزب دولتی است و به طور کامل از سیاست های دولت حمایت می کند. روزنامه ی «آوازی» ارگان این حزب محسوب می شود.
                                                                                        حزب وطن ترقیات

این حزب قبل از اولین انتخابات مجلس عالی توسط یکی از نزدیکان رئیس جمهور ازبکستان تأسیس شد. این حزب معتقد به دخالت کمتر دولت در اقتصاد، حرکت سریع تر به سوی بازار آزاد و روی کار آمدن نخبگان، به ویژه نخبگان اقتصادی، اعم از اشراف و صاحبان صنایع است. ارگان این حزب روزنامه ی «وطن ترقیات» است.

ب -  احزاب غیر قانونی:


 حزب عدالت

 

این حزب خواستار تحقق حقوق بشر، اجرای عدالت اجتماعی و تحکیم اصلاحات دموکراتیک در چارچوب نظام جمهوری اسلامی است. حزب عدالت از سال 1995 فعالیت خود را شروع کرده است. جنبش مردمی بیرلیک
این جنبش قبل از استقلال ازبکستان شکل گرفت و در آن زمان تنها نیروی جایگزین حزب کمونیست بود. این حزب روش های پارلمانی برای اداره ی کشور را در شرایطی که پارلمان تماماً تحت کنترل دولت است، مناسب نمی داند. حزب بیرلیک در حال حاضر، غیرقانونی اعلام شده و عبدالرحیم پولاد تف، رهبر حزب، به خارج رفته است. سایر اعضای فعال حزب نیز به انحای مختلف از صحنه ی سیاست حذف شده اند.
حزب دموکراتیک ارک
در آوریل1990، گروهی از اعضای جنبش مردمی بیرلیک منشعب شدند و حزب دموکراتیک ارک را به رهبری محمدصالح تشکیل دادند. حزب ارک برخلاف برلیک استقلال واقعی ازبکستان را نسبت به دموکراسی در اولویت قرار می دهد. در ابتدا ریاست این حزب با محمدصالح بود که بعد از شکست از کریم اف در انتخابات ریاست جمهوری، بر اثر فشار حکومت به ترکیه و سپس به آلمان عزیمت کرد. شایان ذکر است حزب دموکراتیک ارک در حال حاضر غیر قانونی است.
محمدصالح، رهبر حزب ارک، تحت تأثیر القائات ترکیه روی عنصر ترک و پان ترکیسم تکیه کرده و به طور علنی اظهار داشته است: «ما ترک هستیم، الگوی ما ترکیه است و دین از سیاست جداست.»


 جنبش اسلامی ازبکستان

 

جنبش اسلامی ازبکستان(حرکت اسلامی ازبکستان) کار خود را در روستای حاصل خیز و کوچکی در مرکز دره ی فرغانه آغاز کرد. پس از اصلاحات سیاسی گورباچف(ایجاد فضای باز سیاسی) در آسیای مرکزی، آگاهی مسلمانان این منطقه افزایش یافت. بعد از فروپاشی شوروی، گروهی از مردان جوان و بیکار در نمنگان در حال ساخت مسجدی برای روستای خود بودند که با مخالفت شهرداری این شهر رو به رو شدند. آن ها از اقدام شهرداری عصبانی شدند و به سمت ساختمان مرکزی حزب کمونیست ازبکستان حرکت و آنجا را مصادره کردند.
این آغاز فعالیت جنبشی بود که بعدها در سراسر آسیای مرکزی طنین انداز شد. این گروه توسط دو نفر رهبری می شد: عبدالویچ یلداش اف که در دانشگاه ترک تحصیل کرده اما در سخنوری و رهبر گروه توانا بود؛ نفر دوم نیز جمعه بای احمد زانویچ خوجیو، اهل نمنگان بود. او که بعدها نام روستای خود را برگزید، فردی شجاع و شخصیتی کاریزماتیک (Charismatic) داشت. نمنگانی در دوران شوروی سابق(1987)  سرباز بود. او در عملیات اشغال افغانستان به عنوان چترباز و مسؤول گروهان شرکت کرد. در این جنگ مجاهدین افغانی که شجاعانه از افغانستان در برابر تهاجم شوروی دفاع می کردند، نمنگانی را تحت تأثیر قرار دادند. بعد از آن نمنگانی به عربستان رفت و وهابیون که در عربستان از امکانات و بودجه ی خوبی برخوردارند، به جذب و آموزش نمنگانی و دوستان او، همچون عبدالاحد پرداختند. وی در آنجا زبان عربی را یاد گرفت و رابطه خوبی با وهابیون برقرار کرد.
یلداش اف بعد از فروپاشی شوروی و افزایش بزهکاری در فرغانه، گروهی را برای مقابله با بی نظمی و بزهکاری تشکیل داد. این گروه در نمنگان مردم را به اجرای شریعت و برپایی نماز در مساجد و زنان را به پوشاندن روی خود با روبند سفید و پرهیز از بدحجابی دعوت می کردند.
یلداش اف شجاعانه از کریم اف خواست که شریعت را در ازبکستان اجرا نماید و او را برای مناظره دعوت کرد. کریم اف در 1991 برای گفت و گو با یلداش اف به نمنگان آمد. اما یلداش اف چندین خواسته ی غیر عملی را مطرح کرد؛ برای مثال کریم اف، در ازبکستان دولت اسلامی تشکیل دهد، مدرسه های مذهبی و مساجد را آزاد بگذارد و قانون شریعت را اجرا کند. لذا کریم اف در حالی که به شدت عصبانی شده بود، قول داد در پارلمان خواسته های او را به بحث بگذرد.
در اواخر سال 1991 یلداش اف و مردانش به ساختمان سران حزب کمونیست ازبکستان حمله و فعالیت های گوناگون را برای سرنگونی کریم اف آغاز کردند. در مارس 1992 یلداش اف و جمعه نمنگانی به تاجیکستان فرار کردند و به حزب نهضت اسلامی که درگیر جنگ داخلی بود، پیوستند.
یلداش اف بعد از آن به همراه بعضی از رهبران این حزب به افغانستان رفت و به جمع طالبان پیوست. طالبان تا سال 2003 حامی فعالیت جنبش اسلامی در ازبکستان بود. یلداش اف سپس به کشورهای پاکستان، عربستان سعودی، ایران، امارات متحده ی عربی و ترکیه سفر کرد. هدف او از این سفرها برقراری رابطه با جنبش های اسلامی بود.
سرویس اطلاعات پاکستان به آموزش، تربیت و تأمین بودجه یلداش اف پرداخت. به طوری که یلداش اف بین سال های 1995 تا 1998 در پیشاور ساکن شد. یلداش اف با بن لادن ملاقات کرد.
نمنگانی هم از سال 1992 با فرار از ازبکستان در کورگان، جنوب تاجیکستان مستقر شد و در آنجا با بنیادگرایان سعودی رابطه برقرار و با چریک های نهضت اسلامی تاجیکستان در جنگ همکاری می کرد. در سال 1997 پس از آتش بس در تاجیکستان، مخالفت خود را با این وضعیت اعلام کرد. وی همراه چریک های خود به طویل دره رفت. در آنجا همراه خانواده اش و حدود چهل نفر ازبکی و تعدادی عرب زندگی می کرد. نمنگانی در آنجا مزارع زیاد خرید و به تجارت پرداخت و به بزرگترین قاچاقچی هروئین از افغانستان به تاجیکستان تبدیل شد.
یلداش اف و نمنگانی در سال 1997 جنبش اسلامی ازبکستان را در حیوط بنا کردند. شرایط منطقه به تشکیل سریع این جنبش کمک کرد. رشد طالبان و خروج ربانی و مسعود از کابل، پایان جنگ تاجیکستان، سبب شد نیروهای آن ها بیکار شوند و تعداد زیادی مهمات و اسلحه در انبارها و کوه ها بماند. به علاوه، بودجه ی خوبی که از طریق قاجاق مواد مخدر تأمین می شد و سرانجام، تهدید و ربوده شدن شماری از رهبران اسلامی در آسیای مرکزی، همگی دست به دست هم دادند تا جنبش اسلامی ازبکستان پایه گذاری شود.
مبارزات یلداش اف و نمنگانی از 1999 با بمب گذاری و انفجار آغاز شد. دولت کریم اف نیز به دستگیری و محاکمه ی اسلام گراها، اقدام نمود. حتی پدرانی که فرزندانشان از اعضای جنبش اسلام گراها بودند، دستگیر کرد. کریم اف گفت: «اگر فرزند من هم این راه ها را انتخاب کند، خودم او را اعدام می کنم».
کمک های خارجی:
بعد از شدت گرفتن حملات چریک های اسلام گرا، کمک های بین المللی به ازبکستان و قیرقیرستان افزایش یافت. امریکا، روسیه، چین، ترکیه و اسرائیل کمک های نظامی خود را به این دو کشور از سر گرفتند. روسیه سی میلیون دلار تجهیزات نظامی به ازبکستان صادر کرد که شامل هواپیمایی میگ-8 تجهیزات ماهواره ای، انواع توپ، موشک های تاو و... بود چین نیز 365 هزار دلار و امریکا سه میلیون دلار به ازبکستان و قیرقیزستان کمک کردند.

 


منبع: کتاب جنبش اسلامی ازبکستان. مؤلف: یوسف وصالی مزین.  ناشر: مؤسسه ی مطالعات اندیشه سازان نور، چاپ 1385 تهران.




واژه کلیدی :احزاب و واژه کلیدی :ازبکستان