بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۸:٤۸ ‎ق.ظ روز شنبه ٥ امرداد ۱۳۸٧

احزاب سیاسی بحرین

 


1- جبهه ی آزادی بخش وطنی

جبهه ی آزادی بخش وطنی در سال 1974 از جنبش ناسیونالیسم عرب در عمان منشعب شد. برخی این تشکل را به وقایع سال 1955 بحرین ربط می دهند و معتقدند که یک جنبش مارکسیتی- لنینیستی بود که به دست حزب توده ی ایران بنیان نهاده شد! از اهداف اولیه ی این جبهه، ایجاد جامعه ی غیر استثمارگر و مساوات طلب بود که به دلیل داشتن گرایش کمونیستی، از شوروی حمایت می شد. این تشکل حمایت خود را  از ایجاد و تشکیل اتحادیه ها و سندیکاهای کارگری اعلام داشت. جبهه ی آزادی بخش وطنی در سال 1973 در انتخابات مجلس شرکت کرد اما رأی چندانی به دست نیاورد. تشکل یاد شده در سال 1974 به توطئه بر ضد دولت متهم شد. دولت بحرین ادعا می کرد که توطئه ی این افراد را شوروی و نیروهای کمونیستی این کشور حمایت می کرده اند. به خاطر همین اتهام، سران این جبهه و بسیاری از اعضای آن بازداشت شدند. در سال های 1985، 1986 و 1987 نیز این تشکل با حمله ی حکومت مواجه شد و تعدادی از اعضای آن بازداشت شدند.
هم اکنون این جبهه به عنوان یکی از گروه های مخالف دولت در خارج از بحرین فعالیت دارد. نماینده ی آن عبدالهادی خلف و مقر آن در سوئد است. ارگان این جبهه «الهدف» نام دارد.

 


 

 2- جبهه ی مردمی برای آزادی بحرین

 

در اوایل دهه ی 1960 میلادی، جهت گیری های سیاسی مردم بحرین، دستخوش دگرگونی هایی شد و نفوذ اندیشه های ناصریسم و بعثی، رفته رفته در جنبش های سیاسی بحرین خودنمایی کرد. بدین ترتیب، تلاش های یک عنصر کمونیستی، منجر به تشکیل جبهه ی آزادی بخش ملی بحرین شد.
این جبهه نیز ریشه در جنبش ناسیونالیسم عرب در عمان دارد. نخستین کسانی که به این تشکل پیوستند، روشنفکران و تکنوکرات های ناراضی از حکومت بودند. در سال 1968 رهبران جبهه، متمایل به چین شدند. حکومت کمونیستی چین، نیروهای شاخه ی نظامی این تشکل را در یمن(وادی حضر موت) آموزش داد. این جبهه در سال 1973 انتخابات مجلس را تحریم کرد. اقدام خشن این تشکل در سال 1975 در ترور شیخ عبدالله مدنی (به جرم همکاری با دولت) باعث شد تا این جبهه اعتبار خود را در میان مردم بحرین از دست بدهد.
در سال 1975 دولت بحرین این جبهه را متهم به همکاری با عدن() کرد. در اواخر سال 1379 جبهه ی یاد شده با «جبهة التحریر الوطنی» وارد مذاکره شد و یک سال طول کشید تا در ژانویه ی 1981 اعلامیه ای به عنوان «اعلامیه ی عمومی سیاسی» منتشر شد که خواهان حکومت پارلمانی و اتحادیه های کارگری بود.
دولت بحرین در سال 1982 این تشکل را به اقدام بر ضد امنیت ملی متهم و اعضای آن را بازداشت و طی محاکمه ای، سه تن از رهبران آن (عبدالجلیل العرادی، رضی الجبل، محمدرضا مواج) را به هفت سال حبس محکوم کرد. مهمترین رهبران این جبهه، حسین موسی، عبدالبنی العسکری و عبد الرحمن النعیمی اند که در دمشق پایتخت سوریه، فعالیت دارند.
در سال 1996 این دو جبهه، کمیته ای به نام «کمیته ی هماهنگی» به وجود آوردند که وظیفه ی آن ایجاد هماهنگی میان این دو تشکل بود. مقر تشکل اخیر در دانمارک است و نمایندگان آن هانی ریس و عبدالبنی العسکری اند. نکته ی آخر این است که به جز در دهه ی 1960 و اعتصابات و راهپیمایی های آن، این دو جبهه، با وجود فعالیت هایی که دارند، در بسیج مردم، چندان موفقیتی نداشته اند.

 


 

 3- جبهه ی اسلامی برای آزادی بحرین

 

جبهه ی اسلامی برای آزادی بحرین ریشه در مبارزات اسلامی دهه ی 1970 و به خصوص نهاد مذهبی صندوق الحسین دارد و مهمترین بنیانگذاران و رهبران آن، دو تن از علمای شیعی بحرین هستند. در سال 1981 تعدادی از اعضای این جبهه (حدود هفتاد نفر) پس از کسب آموزش های نظامی و تخریبی، با قصد سرنگونی دولت، وارد عمل شدند، اما بنا به دلایلی اقدام آنان ناکام ماند و همگی بازداشت شدند. به جز سه نفر از آنان که به حبس ابد محکوم شدند، بقیه ی افراد به یک تا پانزده سال حبس محکوم شدند. همزمان با این واقعه (دسامبر 1981) شیخ خلیفه، نخست وزیر و برادر امیر بحرین نیز قصد توطئه بر ضد برادرش را داشت. حکومت بحرین از این واقعه بیشترین استفاده را برد و توانست از آن برای سرپوش گذاشتن بر اختلاف درونی خانواده ی حاکم استفاده کند. شیخ خلیفه که برای کودتای خود، از دولت عراق کمک گرفته بود، بدون سرو صدا از کشور خارج شد و به لندن رفت و پس از مدتی با وساطت امریکا و عربستان به کشور بازگشت.
جبهه ی آزادی برای بحرین، اهداف خود را چنین بیان کرده است: تأمین آزادی های سیاسی، عدالت، آزادی بازداشت شدگان، صدور اجازه ی برگشت به وطن برای افراد تبعیدی، احیای قانون اساسی، برگزاری انتخابات مجلس و بی لیاقت خواندن خانواده ی حاکم برای اداره ی کشور. این تشکل رسیدن به این اهداف را در قالب امر به معروف و نهی از منکر، یک واجب شرعی می داند و اعتقاد دارد که شیوه ی مبارزه در هر منطقه ای، متفاوت از دیگر مناطق است. از این رو، مردم بحرین باید شیوه ی خاص خود را دنبال کنند. این جبهه دارای هفت کمیته است که عبارت اند از: کمیته ی تبلیغات انتفاضه، کمیته ی حمایت از خانواده ی شهدای انتفاضه، کمیته ی بزرگداشت شهدای انتفاضه، کمیته ی تنظیم راهپیمایی ها و تجمعات، کمیته ی هماهنگ کننده بین مناطق مختلف، کمیته ی دفاع از بازداشت شدگان و کمیته ی جمع آوری کمک ها برای آسیب دیدگان انتفاضه.
ارگان تشکل یاد شده، «الثورة الرسالیه» و «البحرین؛ وجه الاخر» که به نام «چهره ی دیگر بحرین» به فارسی هم چاپ می شود و مجله ی «الانتفاضه» است.
تا پیش از سال 1990 این جبهه پیشتاز حرکت اسلامی و نماینده ی بنیادگرایی اسلامی در بحرین بود؛ اما در این اواخر، خود را با دیگر مخالفان و جریان اصلی سیاست این کشور وفق داده و به اهداف و اصول دموکراتیک گرایش پیدا کرده است.

 


 

 4- حرکت اسلامی آزادگان بحرین

 

حرکت اسلامی آزادگان بحرین در سال 1982 تأسیس شد. این جنبش طرفدار عقلانی کردن اهداف و وسایل مبارزه است و اعتقاد دارد که حرکت های سیاسی، اجتماعی بحرین، ملی و داخلی است و از این رو، باید مناسب با جامعه ی بحرین باشد و از حالت سری و زیرزمینی و خشن درآید. اما حکومت بحرین وجود این تشکل را نیز تحمل نکرد. بدین دلیل بود که این جنبش با وجهه ی اسلامی-دموکراتیک، در لندن شروع به کار کرد و نخستین نشریه ی آن به نام «صوت البحرین» در فوریه ی 1983 اعلام کرد که هدفش رفع ظلم و دفاع از مظلوم از طریق مطالبه ی حقوق اساسی است. تشکل یاد شده، در جلسه ی افتتاحیه ی خود در ماه مه 1983 اعلام کرد که حیات پارلمانی، تنها راه جلوگیری از ظلم و ستمی است که دامنگیر مردم بحرین شده است. این جنبش تلاش کرده است تا قضیه ی بحرین را در محافل بین المللی مطرح کرده، از این طریق، حمایت های دموکراتیک بین المللی را برای جنبش های مردم بحرین جلب کند. از همین روست که تا کنون مجالس کشورهای اروپایی، بیانیه های زیادی در دفاع از حرکت مردم بحرین صادر کرده اند. تلاش دیگر این حرکت، ایجاد وحدت و هماهنگی میان نیروها و جنبش های مختلف در بحرین بوده است. صدور بیانیه های مشترک مخالفان دولت نتیجه ی این امر است.
مهمترین اهداف این حرکت را در موارد زیر می توان خلاصه کرد:
برقراری سیستم نمایندگی و مشارکت سیاسی از طریق احیای مجلس، احیای کامل مفاد و اصول قانون اساسی، رعایت حقوق بشر، رعایت ارزش های اسلامی، آزادی بیان و گسترش مطبوعات، برقراری روابط منطقه ای و بین المللی، متنوع و عدم انحصار در فعالیت های اقتصادی برای رفع مشکلات اقتصادی همچون فقر، بیکاری و تبعیض و... .
چهار حرکت یاد شده ی «جبهه ی آزادی بخش وطنی، جبهه ی مردم برای آزادی بحرین، جبهه ی اسلامی برای آزادی بحرین، حرکت اسلامی آزادگان بحرین)، مهمترین تشکل های سازمان یافته در بحرین اند. این چهار گروه، از سال 1990 به بعد، تلاش های زیادی کردند تا برای رسیدن به اهداف خود، به اصول مشترک دست یابند. به همین منظور تا کنون بیانیه ها و نشست های مشترکی با هم داشته اند.

 


 

 5- حزب الله بحرین

 

حزب الله بحرین از سال 1978 وارد فعالیت گردیده. و دولت بحرین بارها ادعا کرده است که گروهی به نام حزب الله بحرین، خواهان سرنگونی نظام اند. دولت بحرین مدعی شده، که این گروه 3 هزار نفری، تماماً نظامی اند و از لبنان تغذیه می شوند و مورد حمایت ایران اند. در 6 نوامبر 1989 دادگاه امنیت ملی بحرین 9 نفر از جوانان این کشور را به اتهام وابستگی به حزب الله بحرین محاکمه و به 10 سال حبس محکوم کرد. در ژوئن 1996 دولت بحرین اعلام کرد که گروهی 56 نفره از افراد و ابسته به حزب الله بحرین را دستگیر و بازداشت کرده است.
بعضی از این افراد با ظاهر شدن بر صفحه ی تلویزیون به عضویت حزب الله در بحرین و ارتباط با ایران اعتراف کردند. دولت ایران این ادعا را به شدت رد کرد. حزب الله لبنان از وجود چنین گروهی اظهار بی اطلاعی و هرگونه ارتباط با آن را رد نمود.
در سال 1997 شاهد بیشترین محاکمه های مخالفان در بحرین بودیم. در این سال 81 نفر محاکمه شدند؛ 59 نفر حضوری و 22 نفر غیابی، اکثر این افراد به 5 تا 15 سال محکوم شدند. 23 نفر آنان تبرئه شدند.
در آوریل 1997 دولت کویت اعلام کرد تعدادی از اتباع دولت بحرین را به اتهام عضویت در «حزب الله خلیج» بازداشت کرده است. روزنامه ی الایام نیز در دوم آوریل نوشت که این افراد از اعضای حزب الله خلیج اند و متعلق به سامان شیعی اند که از طرف ایران حمایت می شود. از این افراد نوارهای ویدئویی و بیانیه هایی بر ضد حکومت های عرب به دست آمده بود.

 


 

 6- حرکت هسته های انقلابی

 

حرکت هسته های انقلابی، از جمله حرکت های سری و زیرزمینی شیعی بحرین بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران و تحت تأثیر آن در بحرین تشکیل شد. در ژانویه ی 1981 حکومت دولت بحرین یکی از عالمان دینی به نام شیخ ناصر الحداد و در حدود 20 نفر از جوانان بحرینی را به اتهام اقدام علیه امنیت ملی بازداشت کرد. این افراد، متهم بودند که در تشکیلات الخلایا الثوریه به رهبری شیخ ناصر الحداد عضویت داشته اند. در دهم آوریل طی محاکمه ای شیخ ناصر الحداد به هفت سال و بقیه ی افراد به یک تا چهار سال حبس محکوم شدند.

 


 

 7- حرکت اسلامی انصار الشهدا

 

حرکت اسلامی انصار الشهدا، حرکتی مخفی و سری بود که در اوایل دهه ی 1980 و تحت تأثیر انقلاب اسلامی به وجود آمد. رهبری این تشکل بر عهده ی شیخ جمال علی العصفور بود. این گروه را دولت نیز کشف کرد. شیخ عصفور نیز در سال 1980 دستگیر شد و تا سال 1981 در بازداشت به سر می برد که در همین سال و در بازداشت ظاهراً بر اثر مسموم شدن از دنیا رفت.

 


 

 8- حزب الدعوة

 

تشکل حزب الدعوة در سال 1965 و تحت تأثیر حزب الدعوه ی عراق به وجود آمد و خواستار حل مسأله ی فلسطین شد. این حزب، ریشه در جمعیت بیدارگر اسلامی دارد. در سال 1983 اعضای این گروه، تحت تعقیب قرار گرفتند و در اوایل سال 1984، 50 نفر به اتهام عضویت در این تشکل دستگیر و طی محاکمه ای در 24 دسامبر به یک تا هفت سال حبس محکوم شدند.

 


 

 9- حزب بعث

 

حزب بعث در دهه ی 1970 از جبهه ی مردمی برای آزادی عمان و خلیج فارس منشعب شد و خواهان جامعه ی غیر استعمارگر و مساوات طلب بود. این گروه را بغداد حمایت می کرد و به طور عمده، از افراد روشنفکر تشکیل شده بود. حزب بعث هیچ گونه همکاری با جبهه ی آزادی بخش ملی بحرین نداشت. حزب بعث از این که جزئی از مخالفان باشد، دست کشید، زیرا با توجه به اعضای اندک خود، پیوستن به دستگاه حکومتی و استخدام در موقعیت های عالی شغلی را بر مخالفت و پایبندی به اصول ترجیح داد.

 


 

 10- جنبش اتحادیه ی کارگری

 

جنبش اتحادیه ی کارگری در درگیری های دهه ی 1950 نقش مهمی را بازی کرد. به طور کلی، از لحظه ای که در بحرین طبقه ی کارگر و کارمند به وجود آمد، یعنی از زمان اکتشاف نفت و تشکیل شرکت نفت از یک سو و اصلاحات اداری بلگریو و استخدام مردم در بخش های اداری، از سوی دیگر، جنبش کارگری نیز فعال بوده است. تا امروز هم به خاطر مشکلاتی چون بیکاری، دستمزد پایین، عدم امنیت شغلی و فقدان یا نارسا بودن قانون کار، این جنش در ناآرامی ها دست دارد. حربه ی اصلی جنبش اتحادیه ی کارگری، راهپیمایی ها و به ویژه اعتصاب ها است.

 


 

 11- حرکت ستمدیدگان بحرین

 

حرکت ستمدیدگان بحرین در دسامبر 1994 و پس از بازداشت شیخ علی سلمان ایجاد شد و در حوادث خونین سال های 1944 تا 1997 بیانیه های زیادی صادر کرد. این تشکل کاملاً مخالف استمرار حکومت آل خلیفه است و استبداد داخلی را هدف مبارزات خود قرار داده است. اما به دلیل نداشتن برنامه و سازمان منسجم، راه به جایی نبرده و نتوانسته است اقدام مؤثری در مسیرهای جنبش های سیاسی-اجتماعی بحرین صورت دهد.

 


 

 12- حرکت ملی دانشجویان

 

در سال 1970 هیأت اتحاد ملی دانشجویان بحرین، تأسیس شد. این تشکل را دانشجویان بحرینی مقیم کشورهایی چون سوریه، عراق، لبنان، مصر و... به وجود آوردند و هدف آن، ایجاد هماهنگی میان دانشجویان خارج و داخل در جهت استمرار حرکت دموکراتیک مردم بحرین بود. حرکت موازی دیگری که دارای صبغه ی دانشجویی امت و در سال های اخیر، فعالیت نسبتاً زیادی داشته، حرکة الطلبة البحرین الجامعیین است. این گروه با صدور بیانیه ها و اطلاعیه های خود، حرکت مردمی بحرین را همراهی و حمایت کرده است. تجمع اتحادیه ی ملی دانشجویان در بحرین ممنوع است. حتی کمیته های دانشجویی ساخته ی خود دولت نیز از برپایی تجمعات منع شده اند. با وجود این، دانشجویان تجمعات زیادی داشته اند. کسانی که با این تجمعات همکاری داشته اند، از دانشگاه اخراج یا از مقام خود عزل شده اند. دکتر علی فخرو، دکتر منیره فخرو و دکتر ابراهیم هاشمی، رئیس دانشگاه بحرین، از این دسته افرادند که به دلیل شرکت در تجمعات و حرکت مردمی، از مقام خود برکنار شده اند. در حال حاضر نیز تعدادی از دانشجویان و دانش آموزان در بازداشت به سر می برند.

 


 

 13- جنبش زنان بحرین

 

زنان در حرکت های مردمی سابق بحرین، نقش زیادی نداشتند. حداکثر فعالیت آنان، شرکت در راهپیمایی ها بود. طی حوادث سال های 1952-1956 زنان بحرینی کم کم فعالیت های خود را گسترش دادند. که از جمله ی آن ها نوشتن مطلب در مطبوعات و شرکت در اعتصابات دانشجویی و نیز راهپیمایی ها بود و مهمترین فعالیت آنان عضویت در هیأت عالی اجرایی (اتحاد ملی) در سال 1955 به شمار می رود. این امر به بالا رفتن تعداد زنان با سواد و برگشت تعداد زیادی از زنان دانشجو از دانشگاه های خارجی و پیوستن آنان به گروه ها و احزاب سیاسی ارتباط پیدا می کرد. نخستین جمعیتی که زنان در منطقه ی خلیج فارس تشکیل دادند، نهضت دختران بحرین بود که در سال 1995 شکل گرفت.
در دهه ی 1970 با توجه به تشکیل مجلس ملی و ممنوعیت نمایندگی زنان و دختران در آن، زنان بحرینی طومارهای زیادی را برای امیر نوشتند که طی آن ها خواستار مشارکت سیاسی و اعطای حق نمایندگی به آنان شدند. حکومت به شدت با امضا کنندگان این طومار برخورد کرد و همه ی آن ها را وادار به عذرخواهی و اظهار ندامت از این اقدام کرد.

 


 

 14- حرکت دفاع از حقوق بشر

 

سازمان غیر دولتی حقوق بشر بحرین در سال 1989 تأسیس شد و از جمله سازمان های مخالف دولت به حساب می آید. تلاش این سازمان افشای موارد نقض حقوق بشر دولت بحرین و تلاش برای برقراری دموکراسی است. مقر «سازمان حقوق بشر بحرین» دانمارک است.
سازمان دیگر، «کمیته ی دفاع از حقوق بشر بحرین» است که مقر آن نیز در دانمارک است. این دو سازمان، ضمن صدور بیانیه ها و کارنامه ی سالانه ی اوضاع حقوق بشر در بحرین، از حرکت دموکراتیک مردم حمایت و اقدامات دولت را محکوم و حمایت های بین المللی را برای جنبش های مردمی بحرین جلب کرده اند.

 


منبع: کتاب جنبش های سیاسی-اجتماعی بحرین؛ نویسنده: مرتضی بحرانی؛ ناشر: مؤسسه ی مطالعات اندیشه سازان نور 1381 تهران.




واژه کلیدی :بحرین و واژه کلیدی :احزاب