بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱:٢٤ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۳ امرداد ۱۳۸٧

قبایل پشتون، انتظارات متضاد  
 
  * محمدملازهی


طی روزهای اخیر در مرزهای پاکستان و افغانستان تحولات نگران کننده ای برای دولت اسلام آباد روی داده است. آمریکا و ناتو واحدهای نظامی با ادوات جنگی سنگین را در امتداد مرزها و در مجاورت با مناطق قبایل نشین پاکستان در داخل خاک افغانستان مستقر کرده اند. از سوی دیگر افغانستان، پاکستان را متهم کرده است که در ناامن کردن این کشور دخالت دارد و حامد کرزی دوباره تهدید کرده در دفاع از امنیت ملی افغانستان ممکن است وارد عمل شود.
در همین حال، دولت پاکستان از عبور و مرور آزاد اتباع افغانستان به ایالت سرحد پاکستان جلوگیری کرده و برای اولین بار از سال 1979 که ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی سابق وارد کابل شد و میلیونها افغان با حمایت علنی پاکستان بدون مجوز رسمی از مرزها عبور کردند، از افغانها تقاضای روادید رسمی ورود به پاکستان کرده است. مجموعه این تحولات حکایت از آن دارند که وضعیت موجود قبایل که به حمایت از طالبان و سازمان القاعده متهم شده اند، قابل قبول آمریکا- ناتو- افغانستان و حتی خود پاکستان است. مقامهای نظامی آمریکا این مطلب را برای پاکستان روشن کرده اند که اگر ارتش این کشور مناطق قبایلی را تحت تسلط دولت مرکزی درنیاورد و با گروههای حامی تروریسم برخورد جدی نکند، این احتمال که از مرز عبور نمایند و با طالبان و القاعده در مناطق قبایلی وارد جنگ شوند وجود خواهد داشت.
البته آمریکا و ناتو ترجیح می دهند ارتش پاکستان خود این مهم را به انجام برساند، اما اگر به هر دلیلی نتواند و یا نخواهد، ارتش های آمریکا و ناتو مجبور به دخالت خواهند شد.در این باره که آیا واقعاً آمریکا و ناتو در موقعیتی قرار داشته باشند که با ورود نیروی زمینی وارد مناطق قبایلی پاکستان شوند، تردیدهایی وجود دارد، اما احتمال آن به طور کلی منتفی نیست.عملیات هوایی تاکنون جواب مساعد نداده و قدرت طلبی مجدد طالبان، اوضاع امنیتی منطقه را پیچیده تر کرده است.دولت پاکستان مدعی است ارتش این کشور به صورت جدی درگیر جنگ بوده و قادر است مناطق قبایلی را تحت کنترل درآورد و سرانجام طالبان افغانستان، سازمان القاعده و طالبان محلی را شکست دهد، اما آمریکا- ناتو و افغانستان چنین موضوعی را باور ندارند.
تلاش دولت حزب مردم پاکستان که قرار است با طالبان محلی به رهبری بیت ا... محسود و مولانا فضل ا... قرارداد صلح امضا کند و از طریق سیاسی به مشکل قبایل پایان دهد بر دامنه تردیدها در افغانستان افزوده است.
بنابراین احتمال دخالت مستقیم آمریکا و ناتو همچنان وجود دارد. تمرکز نیرو و سلاحهای سنگین در امتداد مرزها در داخل افغانستان مؤید چنین برداشتی است تا آنجا که برخی از شخصیتهای پاکستانی اشغال بخشهایی از شمال این کشور بوسیله آمریکا را مطرح کرده اند. موضوعی که اگر به هر دلیلی اتفاق بیفتد تحولات عمیقی را در پی خواهد داشت و معلوم نیست با گسترش جنگ از افغانستان به پاکستان منطقه در چه وضعیتی قرار خواهد گرفت.
با این حال به نظر می رسد طالبان، القاعده و قبایل هوادار آنها دخالت نظامی آمریکا را در مناطق قبایلی فرضی برای گسترش جهاد ارزیابی می کنند و بی میل نیستند که آمریکا در چنین حرکتی در مناطق قبایلی درگیری مستقیم نظامی پیدا کند.
منطقه کوهستانی و مستعد جنگ چریکی طولانی مدت است و قبایل پشتون آمادگی مقاومت را دارند. در چنین فضایی اگر ارتشهای آمریکا و ناتو از مرز عبور نمایند، تشدید جنگ و گسترش آن به پاکستان محتمل ترین گزینه خواهد بود.
اما حقیقت آن است که آینده برای هیچ طرفی قطعی نخواهد بود. هر کدام از طرفها محاسبات خاص خود را دارند، آمریکا به پیروزی بر تروریسم می اندیشد، افغانستان پایان خط را می داند و دستیابی به مناطق پشتون نشین پاکستان را در نظر دارد. پاکستان اعمال تسلط کامل بر مناطق قبایلی را خواستار است، طالبان و القاعده در انتظار شکست آمریکا و تبدیل پاکستان و افغانستان به اماراتهای اسلامی هستند.کدام طرف به انتظاراتش خواهد رسید، معلوم نیست، اما این موضوع روشن است که منطقه پس از دخالت احتمالی نظامی آمریکا به شکل کنونی باقی نخواهد ماند.




واژه کلیدی :افغانستان