بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ۱٢:۳٥ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۳ امرداد ۱۳۸٧

نمایه کلی افغانستان 
 
سایت پیام آفتاب                     1386/9/13 
 
*****************


افغانستان، کشوری است کوهستانی و محاط به خشکی که بین آسیای میانه، خاورمیانه و شبه قاره ی هند واقع شده است. این کشور در زمان های قدیم محل تلاقی سه تمدن بزرگ ایرانی، هندی و چینی بود و بخاطر این که گذرگاه هند به شمار می رفت همواره مورد تاخت و تاز جهان گشایان قرار می گرٿت. در قرن نوزدهم میلادی افغانستان به عنوان کشور حایل بین امپراتوری های استعماری انگلیس و روس قرار داشت و در دوران جنگ سرد هم این نقش را بین شوروی سابق و جهان غرب به سردمداری امریکا در شبه قاره ی هند و خاورمیانه ایفا می کرد. افغانستان در طول تاریخ معاصر خود مشکلات زیادی بواسطه ی بی ثباتی و منازعات بی وفقه متحمل شده است، به طوری که شالوده ی اقتصادی و زیربنایی این سرزمین از هم پاشیده و میلیونها تن از مردم آن به کشورهای دیگر پناه برده اند.
دولت جدید افغانستان که با لشکر کشی امریکا به این کشور و حمایت جامعه ی بین المللی شکل گرفت با چالشهای زیادی برای تأمین امنیت، گسترش حاکمیت دولتی فراتر از کابل پایتخت و برقراری وحدت ملی روبروست.

نمایه ی تاریخی افغانستان تا سال 2007(= 1386)

سرزمین افغانستان، قبل از میلاد مسیح تا قرن دوم میلادی با ایران، آسیای میانه و قفقاز یک واحد سیاسی و حوزه ی فرهنگی مشترک را تشکیل می داد.
از قرن دوم میلادی تا ظهور دین مقدس اسلام، در سرزمین کنونی افغانستان ملوک الطوایٿی حاکم بود ( به جز دوره ی کوشانی ها و یفتلی ها). از ظهور اسلام تا دوره ی ابدالی، سرزمین افغانستان در ابتدا مانند سایر مناطق خراسان بزرگ، بخشی از خلافت اسلامی به شمار می رفت که توسط امرای محلی به شکل ملوک الطوایفی اداره می شد؛ و در مرحله ی بعدی بطور عمده با ایران واحد سیاسی و حوزه ی فرهنگی مشترک را تشکیل می داد که در زمان نادر شاه افشار، تا دهلی گسترش یافته بود.
کشور مستقل افغانستان در سال 1747 میلادی برابر با 1126 هجری شمسی توسط احمد شاه ابدالی تأسیس شد. با سقوط دولت زمان شاه در سال 1801 میلادی تحرکات مداخله گرایانه ی انگلیس ها که در شبه قاره ی هند مسلط شده بودند در افغانستان آغاز شد.
انگلیس ها در سال 1839 افغانستان را اشغال نموده و شاه شجاع را به امارت گماشتند. در نوامبر 1841 با قیام مردم شهر کابل انگلیس ها مجبور به تخلیه ی این شهر شدند؛ اما بار دیگر در 21 نوامبر 1878 جنوب و شرق افغانستان را اشغال نموده و پیمان گندمک را بر امیر محمد یعقوب خان تحمیل نمودند که به موجب آن افغانستان تحت قیمومیت انگلیس در آمده و استقلال سیاسی خود را از دست داد.
در سال 1839 انگلیس ها پیمان « دیورند» را با امیرعبدالرحمان، امضا کردند که بر اساس آن سرحدات کنونی افغانستان با پاکستان، ترسیم شد و قبایل پشتون در دو سوی این مرز قرار گرفتند.
در سال 1919 (= 1298 هجری شمسی) در نتیجه ی سومین جنگ افغانستان و انگلیس در زمان امان الله خان، استقلال افغانستان در چارچوب مرزهای کنونی به رسمیت شناخته شد.
در26 سرطان(= تیر) سال 1352با کودتای سردار محمد داوود خان، رژیم سلطنتی ظاهر شاه سقوط کرد و رژیم جمهوری تأسیس شد.
با کودتای کمونیستی هفتم ثور 1357، رژیم کمونیستی به رهبری نورمحمد تره کی، حکومت را در دست گرفت و بحران خونین افغانستان که تا کنون ادامه دارد آغاز شد.
با گسترش جهاد اسلامی در افغانستان و خطر سقوط رژیم کمونیستی به رهبری حفیظ الله امین، شوروی سابق در ششم ماه دلو ( = دیماه) سال 1358 به افغانستان لشکر کشی نموده و این کشور را اشغال کرد. در طی 14 سال اشغال شوروی بیش از یک و نیم میلیون نفر در افغانستان کشته و معلول و حدود 8 میلیون نفر دیگر به کشورهای همجوار آواره شدند. سرانجام در اثر جهاد اسلامی مردم افغانستان، روس ها مجبور شدند که در26 دلو(= بهمن) 1367 آخرین واحد های نظامی شان را از این کشور خارج سازند.
در هشتم ماه ثور(= اردیبهشت) سال 1371 رژیم کمونیستی به رهبری دکتر نجیب الله سقوط کرد و با تشکیل دولت مجاهدین جنگ های داخلی میان گروه های سیاسی و قومی آغاز شد.
در ماه قوس (= آذر) سال 1373 گروه طالبان در قندهار ظهور کرد و در تاریخ 5/7/1375 بر کابل مسلط شد.
به قدرت رسیدن طالبان پس از دو دهه جنگ، ثباتی نسبی برای دوسال به همراه آورد. اما رژیم افراطگرای طالبان با انتقادهای زیادی ازسوی جامعه ی بین المللی روبرو شد. طالبان که از قبایل مختلف پشتون هستند، به سرکوبی جناح های سیاسی مختلف واقلیت های قومی افغانستان در مرکز، شمال و غرب این کشور پرداخت و کوشید که قرائت افراطی مبتنی بر سنت های قومی و فرقه ای خود از اسلام را بر مردم این کشور تحمیل کند. دولت طالبان که کنترل حدود ۹۰ درصد از خاک اٿغانستان را تا اواخر سال ۲۰۰۱ در دست داشت، تنها از سوی سه کشور پاکستان، عربستان سعودی و امارات عربی متحده به رسمیت شناخته می شد.
اما آنچه طالبان را با جامعه جهانی رودر رو قرار داد، حضور اسامه بن لادن، رهبر شبکه القاعده در خاک افغانستان بود که از طرف آمریکا متهم به طراحی بمب گذاری سفارتخانه های آمریکا در آفریقا در سال ۱۹۹۸و حملات ۱۱ سپتامبر۲۰۰۱ در آمریکا شده بود.
در تاریخ 16/7/ 1380 حمله ی سنگین موشکی و هوایی امریکا و بریتانیا به افغانستان آغاز شد و شهر کابل با فرار طالبان در تاریخ 23/8/1380 سقوط کرد و حکومت آقای ربانی برای بار دوم در آنجا مستقر شد.
در مورخه ی 6/9/1380 اجلاس بن درآلمان تحت سرپرستی سازمان ملل متحد به مدت 14 روز بر گزار شد. بر اساس توافقنامه ی بن دولت موقت جدید افغانستان به ریاست آقای حامد کرزی تشکیل شد و در تاریخ 1/10/1380 قدرت را در کابل به دست گرفت.
در تاریخ 21/3/1381 لویه جرگه ی اظطراری بر اساس موافقتنامه ی بن در کابل برگزار شد و دولت انتقالی به ریاست آقای حامد کرزی به مدت دو سال تعیین گردید. لویه جرگه ی قانون اساسی در تاریخ 23/9/1383 برگزار شد و پس از 22 روز بحث و گفت و گو، تحت فشار ناظران خارجی، قانون اساسی جدید تصویب شد.
در تاریخ 18/7/1383 انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد که در نتیجه ی آن دولت دایمی افغانستان به ریاست حامد کرزی به مدت پنجسال تشکیل شد.
در ابتدای سقوط طالبان، ولایت های مختلف افغانستان در کنترل فرماندهان محلی بود و دولت کابل، تسلط چندانی بر ولایت ها نداشت. به تدریج و با کمک نیروهای بین المللی یاری امنیتی (آیساف) و ائتلاف تحت فرمان آمریکا، دولت کابل توانست اندکی کنترل خود را بر ولایت ها گسترش دهد. با این وجود، شبه نظامیان طالبان به مقابله با دولت کابل و نیروهای ناتو به رهبری امریکا که آن ها را اشغالگر می خوانند برخاسته اند و در ولایت های جنوبی و شرقی افغانستان نفوذ و عملیات خود را گسترش داده اند. دولت آقای کرزی و نیروهای ناتو به رهبری امریکا تا کنون از برقراری امنیت در افغانستان عاجز مانده اند.
از زمان سرنگونی طالبان و استقرار نیروهای خارجی در افغانستان، تجارت مواد مخدر رونق فراوانی پیداکرده است و این کشورعمده ترین کشورتولید کننده تریاک در جهان به شمار می رود, طوری که بیش از95 درصد مواد مخدر جهان در این افغانستان تولید می شود و حدود ۶۰ درصد از درآمد اقتصادی این کشور را نیز به خود اختصاص داده است.

اطلاعات عمومی


جمعیت: 26 میلیون (سازمان ملل ۲۰۰۵) .
پایتخت: کابل .
مساحت: ۶۵۲،۲۲۵ کیلومتر مربع .
تقسیمات کشوری: ۳۴ ولایت (استان).
طول مجموع مرز های مشترک: 5529 کیلومتر.
• مرز مشترک با جمهوری اسلامی ایران (غرب): 936 کیلومتر.
• مرز مشترک با ترکمنستان (شمال): 744 کیلومتر.
• مرز مشترک با ازبکستان (شمال): 137 کیلومتر.
• مرز مشترک با تاجیکستان (شمال): 1206 کیلومتر.
• مرز مشترک با چین (شرق): ۷۶ کیلومتر.
• مرز مشترک با پاکستان (جنوب): ۲۴۳۰ کیلومتر.
شهرهای بزرگ: هرات، قندهار، مزارشریف، جلال آباد.
زبان اکثریت: فارسی دری و پشتو.
مذهب اکثریت: اسلام ( سنی حنفی ، شیعه ی جعفری، اسماعلیه).
امید به زندگی: ۴۳سال مردان و ۴۳سال زنان (سازمان ملل).
واحد پول: افغانی = 100 پول ؛ یک دالر = 50 افغانی .
صادرات عمده: میوه، خشکبار، فرش، پشم، تریاک.
درآمد سالانه: آماری دردست نیست .
نشانه ی حوزه اینترنتی : af.
کد بین اللملی تلفن:۹۳+

رهبران سیاسی

رییس جمهور: حامد کرزی
حامد کرزی در سال ۱۹۵۷ در شهر قندهار در جنوب افغانستان زاده شد. او در هند و فرانسه به تحصیل پرداخت و در بیشترین دوران اشغال افغانستان توسط نیروهای شوروی و حکومت طالبان در مهاجرت به سرمی برد. آقای کرزی به عنوان رییس دولت موقت افغانستان در سال ۲۰۰۱ پس از سقوط طالبان برگزیده شد.

رییس مجلس نمایندگان (= ولسی جرگه): یونس قانونی
مجلس نمایندگان افغانستان، نمایندگانی از طیفهای گوناگون سیاسی در افغانستان، اعم از تکنوکراتها، سکولارها، گروههای مجاهدین، کمونیستها(مائوئیست ها و سویتیست های طرفدار شوروی سابق)، هواداران پیشین گروه طالبان و اطرافیان شاه سابق را در خود جای داده است.

رییس مجلس سنا (= مشرانو جرگه): صبغت الله مجددی
وزیرخارجه: رنگین دادفر سپنتا
وزیردفاع: عبدالرحیم وردک
وزیر داخله (کشور): ضرار احمد مقبل
وزیر مالیه (دارایی): انورالحق احدی

احزاب و سازمان های اجتماعی

احزاب دارای مجوز رسمی فعالیت : 86 حزب
• احزاب سکولار : 34 حزب .
• احزاب دارای سابقه ی کمونیستی : 29 حزب .
• احزاب دارای گرایش اسلامی : حدود 23 حزب .
سازمان های اجتماعی دارای مجوز : 765 سازمان
مجموع احزاب و سازمان های اجتماعی دارای مجوز و بدون مجوز رسمی در داخل و خارج از افغانستان از سال 1284 تا 1386 : بیش از1210 عنوان.

رسانه ها

در زمان حکمرانی، طالبان رسانه های افغانستان شدیداً کنترل می شدند. رادیوی افغانستان به رادیوی " صدای شریعت" تغییر نام داد و منعکس کننده اعتقادات فرقه ای طالبان بود. تلویزیون نیز به عنوان " منشاء فساد اخلاق" ممنوع شده بود.
اواخر سال ۲۰۰۱ رادیوی افغانستان پس از فروپاشی طالبان دوباره پخش برنامه های خود را از سرگرفت. چند روز پس از آن شبکه ی تلویزیونی افغانستان آغاز به کار کرد. روزنامه های افغانستان از آزادی بیان چشمگیری برخورداراند، اما تعداد آنها زیاد نیست. پس از سقوط طالبان چندین ایستگاه رادیو و تلویزیون خصوصی نیز آغاز به کار کرده اند.
در سال ۲۰۰۴ قانون مطبوعات به تصویب رسید که تحت آن انتقاد از اسلام و ادیان دیگر ممنوع اعلام شد. ایستگاه های رادیویی دیگری نیز از خارج برای اٿغانستان برنامه پخش می کنند. از جمله بی بی سی، سرویس جهانی فرانسه، رادیو اروپای آزاد ( رادیو آزادی که بودجه آن از سوی آمریکا تامین می شود)، صدای آمریکا، صدای آزادی (از سوی نیروهای آیساف).
برنامه های سرویس جهانی بی بی سی بر روی امواج کوتاه و اف ام نیز در نقاط دیگر افغانستان به گوش می رسد.

روزنامه های دولتی
انیس (به زبان فارسی).
هیواد (به زبان پشتو) .
اصلاح (به زبان فارسی و پشتو).
کابل تایمز (به زبان انگلیسی).
اتفاق اسلام (به زبان فارسی در هرات).

روزنامه های غیر دولتی
چراغ
آرمان ملی
ویسا
صدای بامداد
افغانستان
راه نجات
اراده
به سوی فردا
ترقی
اوت لوک افغانستان (انگلیسی)

هفته نامه ها
کابل
پیام مجاهد (ارگان شورای نظار سابق)
اقتدار ملی
پنجره
مشارکت ملی
کلید
مردم
جامعه

رادیوها
رادیو ملی افغانستان (دولتی)
رادیو صبح به خیر افغانستان
رادیو هرات
رادیو بلخ
رادیو قندهار
رادیو کلید (غیردولتی در کابل و ولایات)
آرمان اف ام - (بازرگانی سرگرمی در کابل و ولایات)
رادیو افغان آزاد - خصوصی

تلویزیونها
تلویزیون ملی افغانستان - دولتی
تلویزیون بلخ
تلویزیون هرات
آیینه - غیردولتی
تلویزیون طلوع (غیردولتی سراسری)
تلویزیون آریانا (غیردولتی سراسری و ماهواره ای)
تلویزیون افغان
تلویزیون تمدن

خبرگزاریها
آژانس اطلاع رسانی باختر(دولتی)
خبرگزاری پژواک (غیردولتی)
خبرگزاری اسلامی افغان ( به زبان پشتو و انگلیسی در پیشاور)
خبرگزاری صدای افغان ( آوا )




واژه کلیدی :افغانستان