بانک مقالات جهان اسلام

کشورهای اسلامی

نویسنده : محمد مصلحی ; ساعت ٢:۳۳ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱ امرداد ۱۳۸٧

جنبش غیرمتعهدها، از ابتدا تا پانزدهمین اجلاس وزرای امورخارجه

روزنامه اطلاعات                     01/05/87
******************



*‌ مقدمه‌

در روزهای داغ مرداد ماه امسال، تهران میزبان محفل گرم وزرای امورخارجه کشورهای عضو جنبش عدم تعهد خواهد بود. این مجمع جهانی، تجلی اراده نمایندگان ملتهای عدم تعهد برای همکاری مشترک در دستیابی به آرمان‌های رفیع ملل جهان همچون صلح، امنیت، توسعه و پیشرفت اقتصادی است.‌

برگزاری اجلاس وزرا نشان از تکوین ایده همکاری و همسویی کشورهای مستقل جهان برای نیل به همگرایی و تحقق توسعه پایدار در اقصی نقاط جهان دارد. این همکاری مشترک می‌تواند الگوی مناسبی برای تقویت و تعامل اجزاء تأثیرگذار در مناسبات جهانی و بین المللی شود.

فرآیند جهانی‌سازی در هزاره سوم میلادی، اتخاذ سیاست همگرایی و تکیه بر سرمایه‌های مادی و معنوی را در تأمین مصالح دسته‌جمعی کشورهای عدم تعهد اجتناب‌ناپذیر کرده است. تحولات بین‌المللی با سرعت در حال تغییر و دگرگونی است و در این میان جنبش عدم تعهد با قرار گرفتن در کانون تحولات استراتژیک جهان،‌توان و استعداد بالقوه فراوانی برای مشارکت فعال و اختصاص سهم بسزایی از این تحولات به خود دارد.

اکنون، در فجر قرن بیست و یکم، که جنبش عدم‌تعهد نقش سازنده‌ای در صحنه تحولات بین‌المللی برعهده گرفته است، ایده <همبستگی برای صلح، عدالت و دوستی> به عنوان شعار اصلی اجلاس وزرای عدم تعهد در تهران انتخاب شده است. با در نظر گرفتن جایگاه، توان و روند پرشتاب جنبش عدم تعهد که نماد بروز و ظهور نظام چندقطبی است و نظام سلطه و یکجانبه‌گرایی را به چالش کشیده و افقهای روشنی را پیش روی ملل جهان قرار داده است انتخاب این شعار تجلی اراده ملل مستقل برای دستیابی به صلح برمبنای عدالت و ارزشهای والای انسانی و معنوی است.

ظرفیت‌های بالفعل و بالقوه اقتصادی - صنعتی، رشد اقتصادی قابل توجه و بازار تولید و مصرف در کشورهای مستقل، نویدبخش آینده روشن در تحولات جهانی است.

جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک کشور مستقل برای بازشناسی و واکاوی عناصر تاریخی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی همگرایی در جنبش عدم تعهد و تقویت این فرآیند اجتناب‌ناپذیر و تحقق آرمانهای جنبش، رسالتی بس عظیم بر دوش می‌کشد.

از سویی دیگر شناسایی عوامل واگرایی و شکاف از قبیل اختلافات قومی، نژادی، زبانی، فرهنگی، جغرافیایی و مرزی ضروری بوده و مبارزه با آن امری اساسی است. این عوامل عمدتاً منشاء بیرونی داشته و حاصل سلطه و دخالت بیگانگان در امور کشورهای مستقل است و در حال حاضر نیز که عصر استعمار پایان‌یافته، آثار و نتایج حضور آنان همچنان باقی است.

الگوهای سیاسی - اجتماعی غرب برای جهان سوم به ویژه کشورهای مستقل قابل تجویز نیست و استفاده از این مدل‌ها با ساختارهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی این کشورها سازگاری ندارد. به واقع منزلت‌یابی جنبش عدم تعهد نیازمند آن است که الگوی جدیدی از رفتار و روابط را در دستور کار خود قرار دهد. این امر در شرایطی حاصل می‌شود که کشورهای مستقل بتوانند موقعیت خود را در فضای همکاری و مشارکت تعریف کنند.

نکته حائز اهمیت این است که در چارچوب جنبش عدم تعهد، برخی از ارزش‌های بنیادین حوزه تمدنی و فرهنگی همچون انسجام تمدنی، هویت شناسی، رویکرد معنوی و میراث‌شناسی فرهنگی در حال احیاء می‌باشد. این حوزه‌ها می‌تواند کشورهای مستقل جهان را به یکدیگر پیوند بزند.

توسعه همکاری با کشورهای مستقل جهان یکی از سیاست‌های راهبردی و رویکردهای اصلی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است. جمهوری اسلامی ایران برای همگرایی و همکاری اقتصادی و امنیتی با کشورهای مستقل عزم راسخ دارد؛ زیرا براین اعتقاد است که پیش زمینه‌ تقویت مناسبات، وجود روابطی مستحکم و درهم پیوسته بین کشورهای مستقل و غیروابسته است.‌

براساس این سیاست، علاوه براشترکات فرهنگی و اجتماعی، ظرفیت‌های متنوع اقتصادی کشورهای مستقل می‌تواند روند همگرایی و هماهنگی میان آنها را به صورت جریانی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر پیش برد. در حقیقت این کشورها با تکیه برویژگی‌ها و قابلیت‌های اقتصادی موجود خود می‌توانند نقش تکمیلی و فزاینده‌ای در اقتصاد یکدیگر ایفا کنند. از این رو، دولت جمهوری اسلامی ایران براین باور است که به عنوان یکی از صاحبان عمده ذخایر انرژی و منابع انسانی متخصص و با تکیه برموقعیت جغرافیایی ویژه خود می‌تواند مکمل اقتصاد کشورهای مستقل جهان باشد.


اجلاس وزرای جنبش عدم تعهد بهانه خوبی برای بررسی پیشینه، ساختار، ظرفیت‌ها، فرصت‌ها و چالش‌های در پیش روی جنبش است. در این مقاله درصدد ارائه تصویری روشن از سیر تاریخی جنبش و برنامه در پیش روی جنبش برآمده‌ایم:



*‌ معرفی جنبش عدم تعهد

جنبش عدم تعهد برپایه اصول احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورهای عضو، عدم تجاوز، عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر، برابری و امتیازات متقابل و همزیستی مسالمت آمیز در دهه 1950 شکل گرفت. این تشکل به عنوان یک تشکل مهم بین‌المللی، یکی از مجموعه‌های تأثیرگذار برروند تحولات جهان است. این جنبش به مثابه نشانه‌ای از پایان دوران استعمار، اعلام مخالفت با پذیرش سلطه قدرتهای بزرگ و تریبونی آزاد برای اعلام نظرات و مواضع کشورهای جهان سوم و در حال توسعه بود و عضویت در آن به منزله دستیابی به استقلال سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به شمار می‌آمد. جنبش عدم تعهد تاکنون 14 اجلاس در سطح سران و 14 اجلاس در سطح وزرا برگزار کرده است.

در پی اعلام آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای میزبانی پانزدهمین اجلاس وزرای امورخارجه عدم تعهد در تهران، این پیشنهاد در جلسه 22 آذرماه سال گذشته (1386) در جلسه دفتر هماهنگی جنبش عدم‌تعهد در نیویورک به تصویب رسید. این اجلاس قرار است از 6 الی 9 مرداد ماه 1387 در تهران برگزار شود.

طبق رویه جنبش عدم تعهد، در فاصله میان دو نشست سران عدم تعهد یک اجلاس وزرا برگزار می‌شود که طی آن تصمیمات مهم نشست سران بررسی و روزآمد می‌شود و متناسب با شرایط جدید اسناد و تصمیمات قبلی اصلاح می‌شود یا تصمیمات و اسناد جدیدی به تصویب می‌رسد. در مقام اهمیت اجلاس وزرا باید گفت که بعد از نشست سران، اجلاس وزرای خارجه که در اصله میان دو اجلاس سران برگزار می‌شود از بیشترین اهمیت در میان سایر نشستهای عدم تعهد، حتی سایر نشستهای وزرا برخوردار است چرا که بیشتر امور مربوط به آماده سازی اسناد و مذاکرات مربوط به اجلاس سران در اجلاس وزرا انجام می‌شود و مذاکرات آن معمولاً مفصل‌تر و پیچیده‌تر است.

قرار است در اجلاس تهران نمایندگان 118 کشور عضو، 15 کشور ناظر و 8 سازمان بین‌المللی و منطقه ای ناظر (بیش از 140 هیأت) حضور یابند. همچنین تعدادی از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای به عنوان میهمان شرکت خواهند کرد. از شخصیت‌های بین‌المللی نیز دعوت به‌عمل آمده است.

برگزاری اجلاس در تهران به دلیل شرایط خاص جنبش عدم تعهد و سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی ایران از اهمیت و جایگاه ویژه‌ای در دیپلماسی و روابط خارجی کشور برخوردار است. براین اساس، برنامه‌ریزی مناسب در همه زمینه‌ها با در نظر گرفتن مکان مناسب و نظارت برروند آن صورت گرفته است. این اجلاس از آنجا اهمیت می‌یابد که جمهوری اسلامی ایران در نشست سران در هاوانا آمادگی خود را برای میزبانی شانزدهمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد در سال 2012 اعلام کرده است.



*‌ تاریخچه جنبش عدم تعهد

جنبش عدم تعهد به عنوان یک تشکل مهم بین‌المللی، یکی از مجموعه‌های تأثیرگذار برروند تحولات جهان طی چهل و پنج سالی است که از عمر آن می‌گذرد. این جنبش از همان ابتدای تشکیل به مثابه نشانه‌ای از پایان دوران استعمار، اعلام مخالفت با پذیرش سلطه قدرتهای بزرگ و تریبونی آزاد برای اعلام نظرات و مواضع کشورهای جهان‌سوم و در حال توسعه بود و عضویت در آن به منزله دست‌یابی به استقلال سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به شمار می‌آمد.

زمینه‌های مهم تاریخی در روند تکوین جنبش عدم‌تعهد را می‌توان گردهمایی‌های منطقه‌ای در آسیا و آفریقا بین سالهای 1947 تا 1955 دانست که با هدف همکاری و یافتن راههای عملی برای حل مشکلات مبتلا به کشورهای تازه استقلال یافته برگزار می شد.

نمایندگان کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین برای نخستین بار در سان‌فرانسیسکو ملاقات کردند و این دیدار مقدمه تشکیل یک رشته جلسات در اوایل دهه 50 میلادی را فراهم کرد. مهمترین این گردهمایی‌ها عبارت بودند از:



*‌ گردهمایی رهبران آسیایی:

گردهمایی رهبران آسیایی هند، اندونزی، پاکستان، بیرمانی (میانمار) و سیلان (سریلانکا) در 5 آوریل 1954 در کلمبو، پایتخت سیلان برگزار شد. این گردهمایی نخستین تلاش برای همبستگی میان چند کشور در حال توسعه به شمار می‌آید که انگیزه اصلی آن یافتن راه‌حلی برای بحران هند و چین بود، اما در جریان کنفرانس، رهبران آسیایی پا را از این مسئله فراتر گذاشته و مسائل دیگری چون محکومیت گسترش دامنه سلاحهای اتمی و آزمایشات هسته‌ای، محکومیت استعمار و امپریالیسم و برای اولین بار مسئله عدم پیوستگی به دو بلوک شرق و غرب را در این گردهمایی مطرح کردند، اما بحث جدی و پیگیری این مسائل با توجه به تعداد اندک کشورهای شرکت‌کننده در کنفرانس کلمبو که همگی جزو کشورهای آسیایی بودند، ممکن نبود چرا که بررسی این مسائل به گردهمایی‌های گسترده و مشارکت دیگر رهبران کشورهای جهان سوم به‌ویژه از قاره آسیا و آفریقا نیاز داشت.



*‌ اصول پانچاشیلا (1954):

دو هفته بعد از برپایی کنفرانس کلمبو در تاریخ 19آوریل 1954 <چوئن لای> و <نهرو> رهبران چین و هندوستان برای بررسی روابط متقابل این دو کشور آسیایی با یکدیگر ملاقات کردند. نشست این دو رهبر در چهارچوب کنفرانسهای آسیایی - آفریقایی نبود اما در جریان مذاکرات آنها مسائلی مطرح شد که بعدها در پی‌ریزی جنبش عدم تعهد نقش بسیار داشت. مهم‌ترین مسئله طرح شده در این مذاکرات ارائه اصول پانچاشیلا (پنجگانه) بود که به عنوان چهارچوبی جهت تعیین روابط حسنه فیمابین دولتها مطرح شد. این اصول در کنفرانس باندونگ نیز مد نظر قرار گرفت.

اصول پنجگانه که بعدها به عنوان پایه و اساس اندیشه عدم‌تعهد پذیرفته شد عبارت بودند از:

 

1. احترام به تمامیت ارضی و حاکمیت ملی یکدیگر

 

2. عدم تجاوز

 

3. عدم دخالت در امور داخلی یکدیگر

 

4. برابری و مزایای متقابل‌

 

5. همزیستی مسالمت آمیز

 

اصول مذکور در ابتدا محور اصلی همبستگی گروه غیرمتعهدها را تشکیل می‌داد، اما به مرور زمان و با افزایش اعضاء، به تدریج بردامنه این اصول و شعارها افزوده شد و به سایر مسائل بین‌المللی که بسیاری از آنها خارج از قلمرو اختلافات بلوک‌ها بود گسترش یافت چنانچه هنگام تنظیم دستور کار نخستین کنفرانس سران عدم تعهد اصول زیر در دستور کار گنجانده شد:

 

* تحکیم و تقویت صلح بین‌المللی‌

 

* احترام به حق و تعیین سرنوشت مردم و ملتها، مبارزه با امپریالیسم، محو استعمار، استعمار نوین، محکومیت تبعیض نژادی و آپارتاید

 

* خلع سلاح عمومی و کامل و منع آزمایشهای هسته‌ای‌

 

* مقابله با سیاست زور و تسلط سیاسی و اقتصادی و هر نوع مداخله خارجی‌

 

* اعتقاد به برابری و تلاش برای برقراری صلح در دنیا و مبارزه با تحمیل هرگونه ایدئولوژی سیاسی و اقتصادی‌

 

 

 

*‌ کنفرانس بوگور

 

اجتماع دو روزه بوگور که در تاریخ 28 و 29 دسامبر 1954 برپا شد در حقیقت اجلاس مقدماتی کنفرانس همه‌جانبه باندونگ بود. پنج نخست‌وزیر آسیایی از کشورهای پاکستان،‌ سیلان، هند، اندونزی و بیرمانی در بوگور گردهم آمدند تا مقدمات برپای کنفرانس باندونگ را فراهم نمایند. پس از مذاکرات دو روزه، نخست‌وزیران کشورهای مذکور قرار گذاشتند از 24کشور دیگر آسیایی و آفریقایی دعوت نمایند تا در آوریل 1955 در اجتماع بزرگ باندونگ در اندونزی حضور بهم رسانند.

 

 

 

*‌ کنفرانس باندونگ‌

 

در باندونگ اندونزی برای اولین بار رهبران کشورهای آسیایی و افریقایی از جمله مصر، هند، اندونزی و غنا دور هم جمع شدند تا شالوده حرکتی نوین در جهانی را آغاز نمایند که در آن کشورهای کوچک از بیم جنگ و رقابت ابرقدرتها در نگرانی به سر می‌بردند. کنفرانس باندونگ با حضور نمایندگانی از 29 کشور جهان‌سوم تشکیل شد و شرکت‌کنندگان در کنتفرانس سه مسئله عمده را بیش از سایر مسائل مورد بحث و بررسی قرار دادند: استعمارزدایی، بی‌طرفی در جهان تحت رقابت دو بلوک و توسعه اقتصادی، گذشته از استعمارزدایی و توسعه اقتصادی. که اصول باندونگ با آنها شناخته می شد،‌ مسئله دیگر پی‌ریزی حرکت بی‌طرفی در این کنفرانس بود.

 

در این کنفرانس اصول ده‌گانه باندونگ، به شرح ذیل به تصویب رسید که امروز از آن به عنوان اصول بنیادین جنبش عدم تعهد یاد می‌شود:

 

1. احترام به حقوق بنیادین بشر و اهداف و اصول منشور ملل متحد.

 

2. احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی همه ملتها.

 

3. شناسایی برابری تمامی نژادها و برابری تمامی ملتها، اعم از کو چک و بزرگ.

 

4. خودداری از مداخله در امور داخلی کشورهای دیگر.

 

5. احترام به حق همه ملتها در دفاع فردی و جمعی از خود، مطابق با منشور ملل متحد.

 

6. خودداری از استفاده از ترتیبات دفاع جمعی برای تأمین منافع خاص هر یک از قدرتهای بزرگ و خودداری همه کشورها از اعمال فشار برکشورهای دیگر.

 

7. خودداری از اقدامات تجاوزکارانه، تهدید به تجاوز و یا به کارگیری زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورهای دیگر.

 

8 . حل و فصل تمامی منازعات بین‌المللی از طرق مسالمت آمیز، مطابق با منشور ملل متحد.

 

9. ارتقاء همکاری و منافع متقابل.

 

10 . احترام به عدالت و تعهدات بین‌المللی.

 

بعد از کنفرانس باندونگ به غیر از کنفرانس بریونی که در ژوئیه 1956 با حضور رهبران مصر، هند و یوگسلاوی برپا شد، اقدام دیگری برای گردآوری رهبران بی‌طرف تا سال 1961 صورت نگرفت. با وجود این در همین دوران فترت شش ساله، رهبران بی طرف به ویژه مارشال تیتو رهبر یوگسلاوی به تلاش خود ادامه دادند و سرانجام نخستین کنفرانس رسمی عدم تعهد در بلگراد تشکیل شد.

 

 

 

*‌ اندیشه عدم تعهد

 

اصطلاح <عدم تعهد> نخستین بار توسط جواهر لعل نهرو، نخست‌وزیر هند طی نطقی در 28 آوریل 1954 در کلمبو بیان شد و پس از آن با تلاش رهبران آسیایی - آفریقایی و بنیانگذاران جنبش عدم تعهد، این جنبش شکل گرفت. در حقیقت همه اعضای جنبش عدم تعهد غیرمتعهد نبودند و اغلب درک متفاوتی نسبت به جنبش داشتند، یافتن یک ایدئولوژی مشترک که بتواند ابزاری برای ارائه اتحاد ظاهری برای اعضای اصلی جنبش باشد که درصدد یافتن یک نقش اصلی آن بودند، کار آسانی نبود. اغلب اعضاء تمایل چندانی به اصول فلسفی نشان نمی‌دادند و تنها در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی خاص فعالیت داشتند. از این رو اتحاد آنها یک اتحاد مشترک نبود بلکه یک هویت مشترک و جدید به حساب می‌آمد. لذا مفهوم عدم تعهد با بی‌طرفی که در حقوق بین‌الملل کلاسیک تعریف شده است، تفاوت دارد. غرض از مفهوم بی‌طرفی متداول در جنبش عدم تعهد، عدم مشارکت در اختلافات و منازعات دولتهای بزرگ بود که در اواخر دهه 50 و اوایل دهه 60 میلادی هر زمان احتملال بروز آن وجود داشت.

 

 

 

*‌ بنیانگذاران و اولین گردهمایی‌

 

امروزه از تیتو، جواهر لعل نهرو، جمال عبدالناصر، سوکارنو و قوام نکرومه رهبران یوگسلاوی، هند، مصر،‌ اندونزی و غنا به عنوان بنیانگذاران جنبش عدم تعهد نام برده می شود که هر یک در زمان خود به دلایلی نقشی مهم در پیدایش این جنبش برعهده داشته‌اند. مارشال تیتو که در دوران جنگ جهانی دوم و پس از جنگ رهبری یوگسلاوی را به عهده داشت، پس از تثبیت قدرت خود علی‌رغم آنکه در آغاز در زمره گروه شرق بود، سیاست تک روی در برابر بلوک شرق را در پیش گرفت و با این اقدام خود مورد انتقاد وحملات تبلیغاتی آنها قرار گرفت. وی که به دلیل اعتقادات ایدئولوژیک خویش نمی‌توانست به گروه غرب بپیوندد، تلاش کرد در چنین وضعیتی برای حفظ خود راه سومی را برگزیند. مراودات او با رهبران آسیایی و آفریقایی از جمله نهرو و جمال عبدالناصر وی را برآن داشت تا پیشنهاد میزبانی نخستین گردهمایی سران کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در بلگراد را مطرح نماید. بدین‌ترتیب با تلاش وی و دیگر بنیانگذاران جنبش عدم‌تعهد، نخستین اجلاس رهبران این جنبش در دسامبر 1961 با حضور رهبران 25 کشور در شهر بلگراد پایتخت یوگسلاوی برگزار شد.

 

 

 

نشست های سران جنبش عدم تعهد

 

* اجلاس اول ،یوگسلاوی‌

 

‌نخستین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد در اول سپتامبر 1961 در بلگراد تشکیل شد. بنابر شرایطی که برای شناخت کشورهای غیرمتعهد تعیین شده بود از 25 کشور برای شرکت در کنفرانس دعوت به عمل آمد. جو بین‌المللی آن زمان - دوره جنگ سرد و تشدید تشنجات بین‌المللی - بیم برخورد بلوک‌ها و آغاز جنگ جهانی‌سوم را بوجود آورده بود، لذا تأکید کنفرانس بیشتر برحفظ صلح و امنیت جهانی و رفع اختلافات از طریق صلح و همکاری بین‌المللی بود. اکثریت شرکت‌کنندگان را کشورهای تازه استقلال‌یافته با خاطرات تلخ از استعمار غرب تشکیل می‌دادند. به همین دلیل نسبت به غرب بدبین بوده و بیشتر به شرق تمایل داشتند.

 

 

 

* اجلاس دوم ،مصر

 

دومین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد از 5 تا 10 اکتبر 1964 در قاهره پایتخت مصر تشکیل شد. در این کنفرانس سران 47 کشور شرکت کرده بودند. اغلب اعضای جدید را کشورهای تازه استقلال‌یافته تشکیل می‌دادند. هدف اصلی کنفرانس بررسی بحرانهای جهانی و چگونگی یافتن راهی جهت تأمین و استقرار صلح بود.

 

 

 

* اجلاس سوم ،زامبیا

 

با آنکه قرار بود کنفرانس سران عدم تعهد هر سه سال یکبار تشکیل شود اما به علت اوضاع و احوال جهان، سومین کنفرانس سران شش سال بعد از اجلاس دوم یعنی در سال 1970 (از هشتم تا دهم سپتامبر) در لوزاکا پایتخت زامبیا با شرکت 53 کشور عضو تشکیل شد. این کنفرانس ضمن پرداختن به مسائل مربوط به حفظ صلح و امنیت بین‌المللی برضرورت استقلال کلیه ملل به خصوص مستعمرات پرتغال در جنوب آفریقا تأکید کرد. در زمینه مسائل اقتصادی از افزایش شکاف میان کشورهای غنی و فقیر اظهار تأسف شد و تنزل سهم کشورهای در حال توسعه در زمینه صادرات طی دهه‌های 50 و 60 میلادی مورد توجه قرار گرفت.

 

 

 

* اجلاس چهارم (الجزایر) :

 

چهارمین اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد از 5 تا 9 سپتامبر 1973 در الجزیره تشکیل شد. شرکت‌کنندگان در این کنفرانس 75 کشور بودند و مصوبات آن در زمینه مسائل سیاسی از جمله تبعیض نژادی در آفریقای جنوبی، رودزیا، کامبوج،‌کره، حقوق دریاها و مواد مخدر بود. در زمینه مسائل اقتصادی به موضوعاتی چون روابط کشورهای پیشرفته و در حال توسعه، انتقال تکنولوژی و سیستم بین‌المللی مالی و پولی توجه داشت.

 

 

 

* اجلاس پنجم ،سریلانکا

 

پنجمین کنفرانس سران کشورهای غیرمتعهد در کلمبو پایتخت سریلانکا از تاریخ 16 تا 19 اوت 1976 برگزار شد. 86 کشور به عنوان عضو، 9 کشور و 12 سازمان بین‌المللی به عنوان ناظر و 7 کشور به عنوان میهمان در این کنفرانس شرکت داشتند. احتلاف نظرهایی که از قبل در جنبش عدم تعهد موجود بود از این کنفرانس شکل روشن‌تری به خود گرفت و به طور کلی کشورهای شرکت‌کننده به دو گروه تندرو یا مترقی و میانه رو یا معتدل تقسیم شدند. اگر چه تعداد کشورهای میانه‌رو که بیشتر طرفدار غرب بودند زیادتر بود ولی فعالیت سازمان‌یافته گروههای تندرو تأثیر زیادی برمصوبات کنفرانس گذاشت. با این همه تصمیمات کنفرانس کلمبو را می‌توان نسبتاً معتدل و به دور از تندروی دانست. در این اجلاس بر سر تصاحب کرسیهای دفتر هماهنگی جنبش عدم تعهد که تعداد آن از 17 عضور به 25عضو افزایش یافته بود رقابت شدیدی درگرفت.

 

 

 

* اجلاس ششم ،کوبا

 

ششمین کنفرانس سران کشورهای غیرمتعهد در روزهای سوم تا هفتم اکتبر 1979 (چند ماه پس از پیروزی انقلاب اسلامی) در هاوانا پایتخت کوبا برگزار شد. در این کنفرانس مراحل نهایی عضویت جمهوری اسلامی ایران در جنبش پایان یافت و جمهوری اسلامی ایران به طور رسمی به عضویت جنبش عدم تعهد درآمد. در جریان این کنفرانس مسائل مهمی چون اوضاع خاورمیانه، پیشنهاد اخراج مصر از جنبش (به‌خاطر امضای قرارداد صلح کمپ‌دیوید با اسرائیل)، عضویت کامبوج و اوضاع اقتصادی بین‌المللی مورد بحث قرار گرفت. در هاوانا دو دستگی در میان اعضای جنبش عدم تعهد کاملاً مشخص بود. عده‌ای کوبا را متهم می‌کردند که در ریاست کنفرانس بی‌طرفی را مراعات نکرده است،‌ از این رو وقتی پیشنهاد پشتیبانی از خواسته‌های جمهوری اسلامی ایران علیه آمریکا مطرح شد تعدادی از کشورها تأکید کردند که بایستی تجاوزات آمریکا به ایران و دخالت نظامی شوروی در افغانستان هر دو با هم در جلسات جنبش مطرح و بررسی شود.‌

 

بندهای 139، 140 و 141 بیانیه پایانی ششمین اجلاس سران عدم تعهد به طور کامل به ایران اختصاص یافت و در آنها نسبت به پیروزی تاریخی مردم ایران در سرنگون کردن رژیم پیشین و ایجاد امیدواری برای تمام مردم جهان در به دست آوردن آزادی و تحکیم استقلال خود،‌ ابراز مسرت شد. در بیانیه پایانی اجلاس هاوانا، از قطع روابط ایران با اسرائیل و آفریقای جنوبی، همچنین خروج ایران از پیمان سنتو استقبال به عمل آمد.

 

در اجلاس هاوانا پیشنهاد عراق برای میزبانی اجلاس هفتم سران بعد از کوبا مورد تصویب قرار گرفت.

 

 

 

*‌ تغییر محل از بغداد به دهلی‌نو:

 

یک سال و نیم پس از شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، وزارت امورخارجه در ماه مارس 1982 با ارسال یادداشت به سفارت کوبا (رئیس جنبش عدم تعهد) ضمن اعلام مخالفت خود با برگزاری اجلاس هفتم سران عدم تعهد در بغداد خواستار تغییر محل برگزاری اجلاس شد. متعاقب آن هیأت جمهوری اسلامی ایران در اجلاس وزرای خارجه جنبش عدم تعهد در هاوانا این موضوع را به طور جدی مطرح و تهدید کرد در صورت برگزاری اجلاس در بغداد، جمهوری اسلامی ایران اجلاس را تحریم کرده و ریاست جنبش را به رسمیت نخواهد شناخت.در کمیته سیاسی اجلاس وزرای عدم تعهد بحث زیادی در خصوص این مسئله صورت گرفت ولی در نهایت به دلیل حمایت برخی کشورها از جمله یوگسلاوی از عراق، گفته شد نظر به اینکه تصمیم برگزاری اجلاس در بغداد توسط سران کشورهای غیرمتعهد اتخاذ شده، تغییر آن خارج از حیطه اختیارات وزرای خارجه است، لذا نظر نهایی براین قرار گرفت که تلاش شود هرچه زودتر جنگ دو کشور ایران و عراق خاتمه یابد. در بیانیه نهایی اجلاس وزرا همچنین اشاراتی مبنی برتأیید تصمیم اجلاس ششم سران در خصوص تعیین بغداد به عنوان محل برگزاری اجلاس هفتم وجود داشت.

جمهوری اسلامی ایران به فعالیت خود در این زمینه ادامه داد و با ارسال یادداشت برای کلیه سفارتخانه‌های کشورهای عضو عدم تعهد در تهران نظر مخالف خود را با برگزاری کنفرانس سران در بغداد منعکس کرد.




واژه کلیدی :جنبش غیرمتعهدها